Thứ Tư, 5 tháng 11, 2014

Sách Lịch sử Việt Nam của GS. Lê Thành Khôi


DẠY VÀ HỌC. Giáo sư Phan Huy Lê có lời giới thiệu : "Lịch sử Việt Nam của Lê Thành Khôi".  Tiến sĩ Phạm Trọng Chánh có bài "GS. Lê Thành Khôi và Lịch sử Việt Nam". Đây là hai tài liệu giúp chúng ta tiếp cận sách mới: "Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ 20" tác giả giáo sư Lê Thành Khôi, dịch giả Nguyễn Nghị doCông ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam và Nhà Xuất Bản Thế giới ấn hành. Tranh luận quanh sách sử của GS Lê Thành Khôi gây nhiều chú ý của giới quan tâm nghiên cứu lịch sử và bạn đọc. Tôi may mắn đã được đọc "Lịch sử Viet Nam từ khởi thủy đến năm 1858" và các tư liệu về "Lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1975" nay háo hức muốn tìm hiểu bộ sách mới.


Lịch sử Việt Nam của Lê Thành Khôi

Phan Huy Lê
Giáo sư Lê Thành Khôi sinh ra trong một gia đình trí thức có truyền thống Nho học và Phật giáo ở Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp trường Lycée Albert Sarraut năm 1947, ở tuổi 24, anh sang Pháp du học. Sau khi bảo vệ xong Luận án Tiến sĩ về kinh tế học (1949) ở Paris, ông lại tiếp tục học và tốt nghiệp Học viện Luật pháp Quốc tế tại Den Haag, Hà Lan, rồi lại học và lấy bằng Cử nhân Văn chương ở Trường Đại học Sorbonne, học Hán ngữ tại Trường Ngoại ngữ phương Đông ở Paris. Năm 1968, ông hoàn thành Luận án Tiến sĩ về Công nghệ Giáo dục và bảo vệ lấy học vị Tiến sĩ nhà nước về văn khoa và khoa học xã hội. Thời trẻ, Giáo sư Lê Thành Khôi được đào tạo một cách căn bản theo hướng đa ngành. Hệ thống kiến thức và phương pháp luận đa ngành đó là một vốn quý, một ưu thế của ông trên con đường nghiên cứu và hoạt động khoa học của mình.
Giáo sư Lê Thành Khôi hoạt động trên nhiều lĩnh vực, qua nhiều ngành và tổ chức khoa học. Ông đã giảng dạy tại Đại học Paris (Khoa Luật và Kinh tế học), Viện Khoa học Kinh tế Ứng dụng, Đại học Caen, Đại học Nanterre, Trường Cao đẳng Thực hành (École Pratique des Hautes Etudes), nghiên cứu ở Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Xã hội (IEDES). Từ năm 1963, ông được mời làm tư vấn cho một số tổ chức quốc tế như Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO), Phòng Quốc tế Lao động (BIT, Genève), Cục Hợp tác Văn hóa và Kỹ thuật các nước Pháp ngữ (ACCT), Trường Đại học của Liên hiệp quốc ở Tokyo, Chương trình UNDP. Năm 1971, ông được bầu làm Giáo sư Đại học Paris V (René Descartes). Cùng với công tác giảng dạy, ông vẫn tiếp tục làm tư vấn cho các tổ chức quốc tế và thỉnh giảng tại nhiều trường đại học trên thế giới.[1]

Năm 1992, ông nghỉ hưu nhưng vẫn say mê nghiên cứu và sáng tạo. Tôi nhớ mãi năm 2001, anh chị Lê Thành Khôi về thăm quê hương và lưu lại Hà Nội ba tháng để khảo sát một số di tích lịch sử, văn hóa, chuẩn bị cho một công trình nghiên cứu về văn hóa và nghệ thuật Việt Nam. Anh tặng tôi cuốn sách Un désir de beauté (Ước ao cái đẹp, Paris, 2000) với những tấm ảnh nghệ thuật rất đẹp. Anh đã dành sáu tháng để học lớp chụp ảnh nghệ thuật và rất thích thú sử dụng những tấm ảnh tự tay chụp trong trước tác của mình. Tôi rất kính phục tinh thần học tập và nghị lực sáng tạo của một nhà khoa học lão thành.

Giáo sư Lê Thành Khôi là một  học giả uyên bác trên nhiều lĩnh vực từ kinh tế học, luật học, giáo dục học đến văn học, văn hóa, sử học, nghệ thuật, mỹ học. Hơn 60 năm sống giữa Paris – một trung tâm tiên tiến và sôi động của nền văn minh phương Tây, ông đã tiếp thu được nhiều kiến thức hiện đại, những luồng tư tưởng tiến bộ, nhất là những lý thuyết và phương pháp tiếp cận khoa học mới. Nhưng tấm lòng của ông luôn hướng về Đất Mẹ, vẫn giữ trong tâm hồn và phong thái của mình cốt cách của truyền thống văn hóa Việt Nam và phương Đông.

Giáo sư Lê Thành Khôi để lại một di sản khoa học đồ sộ. Ông có 25 công trình  nghiên cứu khoa học với tư cách tác giả, 33 công trình là đồng tác giả đã xuất bản. Ngoài ra, ông còn viết hàng trăm luận văn khoa học đăng tải trên nhiều tạp chí khoa học ở Pháp và quốc tế. Đó là những công trình vừa chuyên sâu vừa đa ngành. Tất cả nói lên một tư duy, một phong cách nghiên cứu rất nghiêm túc, hiện đại, một trí tuệ đầy tính sáng tạo, một con người trung thực, thẳng thắn. Ở Giáo sư Lê Thành Khôi có một sự kết hợp hài hòa giữa những giá trị truyền thống và hiện đại, giữa phương Đông và phương Tây.


Trong di sản đồ sộ của Giáo sư Lê Thành Khôi, có hai chuyên khảo về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Đó là cuốn Le Viêt-Nam, Histoire et Civilisation (Việt Nam, Lịch sử và Văn minh, Nxb Minuit, Paris, 1955) và Histoire du Viêt Nam, des origines à 1858 (Lịch sử Việt Nam, từ nguồn gốc đến năm 1858, Nxb Sud Est Asie, Paris, 1982). Đây là hai công trình có giá trị khoa học cao đã gây ảnh hưởng sâu rộng trong giới học sinh, sinh viên, trí thức không chỉ ở Pháp và Việt Nam mà còn trên phạm vi thế giới, góp phần phổ biến một hình ảnh trung thực về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Trong một thời gian dài gần như cả nửa sau thế kỷ XX, giới Việt Nam học thế giới coi đây là hai công trình mang tính kinh điển về văn hóa và lịch sử Việt Nam được sử dụng phổ biến trong các trường đại học và các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về Việt Nam.


Tôi rất hoan nghênh Công ty
Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam và Nhà xuất bản Thế giới chủ trương dịch ra tiếng Việt và xuất bản hai công trình này của Giáo sư Lê Thành Khôi. Ban biên tập lấy cuốn Histoire du Viêt Nam, des origines à 1858 (Lịch sử Việt Nam, từ nguồn gốc đến năm 1858) làm nền và thêm mục V “La conquête française” (Pháp chiếm Việt Nam) chương VIII và cả chương IX “La colonisation française” (Thực dân Pháp khai thác thuộc địa) của cuốn Le Viêt-Nam, Histoire et Civilisation (Việt Nam, Lịch sử và Văn minh) để thành một bộ Lịch sử Việt Nam trọn vẹn từ nguồn gốc đến Cách mạng tháng Tám 1945 và thành lập nước Việt Nam độc lập.
Hai cuốn sách này tuy mang hai tiêu đề khác nhau nhưng nội dung và cách trình bày về cơ bản là thống nhất: Việt Nam được trình bày qua các thời kỳ phát triển kết hợp lịch sử với văn hóa, kinh tế, nghệ thuật. Cuốn thứ nhất – Le Viêt-Nam, Histoire et Civilisation - xuất bản năm 1955 nhưng tác giả đã biên soạn từ những năm 1951-1955. Theo Lời nói đầu của ông, đây là phần thứ nhất viết về lịch sử và sẽ có phần thứ hai dành cho văn minh. Vì vậy, đầu sách có một phụ đề là “Le milieu et l’histoire” (Môi trường và lịch sử), sau phần nhập đề giới thiệu về đất nước và con người là phần lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thời Pháp thuộc, kết thúc bằng thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Tám 1945 và sự ra đời của một nước Việt Nam mới. Do đó, việc lấy phần cuối của cuốn sách đầu ghép vào phần sau của cuốn sách thứ hai (Từ nguồn gốc đến năm 1858) là hoàn toàn phù hợp với nội dung và cách trình bày của tác giả, đồng thời được chính tác giả chấp thuận.
Trong cuốn sách thứ nhất, tác giả đã trình bày lịch sử Việt Nam bằng một quan điểm và phương pháp luận hiện đại bậc nhất lúc bấy giờ. Tác giả quan niệm lịch sử không thể chỉ giới hạn trong lịch sử chính trị, lịch sử các vua chúa mà là lịch sử toàn diện bao gồm tất cả các lĩnh vực của cuộc sống con người, từ kinh tế, xã hội cho đến các thiết chế chính trị, văn học, nghệ thuật. Vì vậy, viết lịch sử, ngoài các tư liệu chữ viết, còn cần khai thác tư liệu của nhiều ngành khoa học liên quan như khảo cổ học, bi ký học, tiền tệ học, dân tộc học, xã hội học, dân số học cho đến các ngành ngôn ngữ, kinh tế, chính trị, luật pháp… Tác giả cũng nhận thức sâu sắc, lịch sử không chỉ là một khoa học của quá khứ mà là một khoa học của thời hiện đại, góp phần giải đáp những vấn đề của cuộc sống hôm nay, vì lợi ích của sự phát triển. Trên tầm nhìn mang tính toàn bộ của lịch sử, tác giả luôn luôn gắn sự phát triển của Việt Nam với lịch sử khu vực và thế giới, nhất là với Trung Quốc, Đông Nam Á và châu Âu.
Cuốn thứ hai nổi bật lên giá trị về tính cập nhật của công tác tư liệu. Sau khi chiến tranh kết thúc, đất nước độc lập và thống nhất, Giáo sư Lê Thành Khôi có dịp về thăm gia đình, quê hương và đặc biệt là tiếp cận với những thành tựu nghiên cứu khoa học trong nước. Ông rất vui mừng trước những thành tựu đó, nhất là những khám phá mới về các nguồn tư liệu chữ viết, về lịch sử chống ngoại xâm, đặc biệt là về khảo cổ học, dân tộc học. Nhìn vào thư mục của cuốn sách xuất bản năm 1982, có thể thấy ông đã sử dụng nhiều công trình nghiên cứu trong nước. Ông đã nghiên cứu kỹ những kết quả khoa học đó và vận dụng một cách chọn lọc vào công trình Histoire du Viêt Nam, des origines à 1858. So với cuốn sách xuất bản năm 1955, nội dung của cuốn thứ hai đã có nhiều thay đổi theo hướng cập nhật và hiện đại.
Bộ lịch sử Việt Nam của Giáo sư Lê Thành Khôi nói lên tầm hiểu biết uyên bác, sử bút nghiêm túc, khách quan, trung thực của một cây đại thụ sử học Việt Nam sống xa quê hương nhưng trái tim luôn cùng một nhịp thở với Tổ quốc Việt Nam.
Tôi rất vinh dự được viết lời giới thiệu này để nói lên vài nét tóm lược với bạn đọc hai công trình nghiên cứu tiêu biểu về lịch sử và văn hóa Việt Nam của Giáo sư Lê Thành Khôi, một nhà bác học về khoa học xã hội và nhân văn, một nhà văn hóa lớn của Việt Nam và thế giới. Tôi hy vọng bản dịch tiếng Việt cuốn Lịch sử Việt Nam của dịch giả Nguyễn Nghị sẽ đáp ứng mong đợi của nhiều nhà khoa học, nhiều bạn đọc Việt Nam chưa có điều kiện tiếp xúc với nguyên bản tiếng Pháp của Giáo sư Lê Thành Khôi.
Hà Nội, mùa hè năm 2014

Giáo sư Sử học Phan Huy Lê


[1]. Về hành trạng và thư mục của Giáo sư Lê Thành Khôi, xin tham khảo Từ Đông sang Tây, Nxb Đà Nẵng, 2005.

GS. Lê Thành Khôi và Lịch sử Việt Nam

Phạm Trọng Chánh

Cuối tháng 8-2014  Nhà Xuất bản Thế Giới Hà Nội vừa cho ra mắt quyển  Lịch Sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XX của Giáo Sư Lê Thành Khôi do dịch giả Nguyễn Nghị. Phải hơn 50 năm, một tác phẩm được giới nghiên cứu các ngành Khoa Học Xã hội thế giới xem kinh điển về lịch sử Việt Nam mới được đến với độc giả trong nước.

Tác phẩm này được dịch từ hai quyển sử Giáo sư Lê Thành Khôi :
Le Viet Nam Histoire et Civilisation (Việt Nam lịch sử và văn minh) Eds Minuit. Paris. 1955
Histoire du Viet Nam des origines à 1858.(Lịch sử Viet Nam từ khởi thủy đến năm 1858) Eds Asie du Sud Est. Paris. 1982
Lẽ ra công việc này phải làm từ lâu, và việc dịch thuật toàn bộ công trình nghiên cứu của Giáo Sư Lê Thành Khôi cần được phổ biến trong nước. Việc xuất bản quyển Lịch sử Việt Nam của GS Lê Thành Khôi đánh dấu sự phá bỏ ‘ bức tường kính vô hình’ giữa học giả Việt Nam trong và ngoài nước.  Việt Nam hội nhập vào thế giới, cần thu nhập nhanh chóng những thành tựu nghiên cứu của Việt Kiều làm sức mạnh văn hóa của mình, phá bỏ cái ranh giới văn hóa tư sản và văn hóa mác xít. Phá bỏ cái cách ly ngoài nước, trong nước trong thời đại tin học, xa lộ thông tin.

Năm nay 2014, Giáo sư Lê Thành Khôi, 90 tuổi. Giải thưởng Phan Châu Trinh về Nghiên cứu đã được trao tặng cho Giáo sư với công trình 25 tác phẩm nghiên cứu riêng, 33 tác phẩm nghiên cứu soạn chung, và hàng mấy trăm bài viết đăng trên các báo tạp chí thế giới, bài nghiên cứu tư vấn, giảng dạy cho các tổ chức quốc tế, cho Unesco Tổ chức Văn Hóa Giáo Dục Khoa Học thuộc Liên Hiệp Quốc.

Các tác phẩm của Giáo sư là các công trình đồ sộ, trở thành sách kinh điển mẫu mực cho người nghiên cứu trong ngành, người nghiên cứu nếu không đọc đến xem như một thiếu sót lớn. Trong lịch sử Việt Nam có những bậc thầy như Chu Văn An, Nguyễn Huy Oánh, Lê Quý Đôn, Phạm Quý Thích, Trần Đình Phong, Hoàng Xuân Hãn. Giáo sư Lê Thành Khôi  là vị thầy có nhiều học trò khắp các nước trên thế giới, nhiều vị đã trở thành Bộ Trưởng Giáo Dục các nước, hay trở thành người lãnh đạo các nước, các cơ quan quốc tế. Mỗi năm ngoài việc giảng dạy tại Viện Đại Học Paris, Giáo sư được mời đi thỉnh giảng các Viện Đại Học danh tiếng thế giới. Thay mặt cho tổ chức Giáo Dục Khoa Học Liên Hiệp Quốc đến tư vấn cho các nước về tổ chức giáo dục. Danh tiếng và uy danh của Giáo sư được giới đại học kính phục. 

Giáo sư như một nhà Nho giữa hai nền văn minh Đông Tây, một người không ngừng học hỏi hiểu biết, Giáo sư còn là một thi sĩ viết thơ bằng tiếng Pháp, viết truyện từ các truyện cổ Việt Nam, dịch Chinh Phụ Ngâm, viết và dịch Tổng Tập Văn Học Việt Nam từ thế kỷ thứ 10 đến hiện đại bằng Pháp Ngữ, Giáo sư còn là một nhà văn, một nhà nhiếp ảnh gia, một nhà sưu tập đồ cổ Phương Đông, một đời công sức, tài sản góp nhặt tiêu khiển để rồi tặng cho Viện Bảo Tàng Quốc Gia Việt Nam hơn 600 cổ vật quý báu. Giáo sư còn là thân phụ của Nguyên Lê, nhạc sĩ danh tiếng nhạc Jazz-World Music và Hương Du, Bác Sĩ Chuyên Khoa Nội Khoa. Bệnh Viện  Paris.

Tôi có điều may mắn nhất trên đời, là được soạn luận án  Tiến Sĩ  Khoa Học Giáo Dục tại Phân Khoa  Khoa Học Giáo Dục. Viện Đại Học René Descartes  Paris V. Sorbonne trong thời  gian Giáo sư làm Khoa Trưởng, và thường xuyên theo học với Giáo sư từ năm 1973, đến năm 1980 trình xong luận án. Giáo sư được mời để chấm hầu hết các luận án Tiến Sĩ có liên hệ đến Việt Nam, nhưng chỉ có tôi là người Việt được học trực tiếp dưới sự hướng dẫn của giáo sư. 
              
Tại Pháp, ít người Việt Nam đạt đến đỉnh cao trong ngành Giáo Dục như Giáo sư Lê Thành Khôi, sang Pháp năm 1947 hai năm sau trình luận án Tiến Sĩ Kinh Tế. Tốt Nghiệp Luật Quốc Tế La Haye. Cử nhân Văn Chương Viện Đại Học Sorbonne. Tốt Nghiệp Hán Học Trường Cao Đẳng Ngôn Ngữ Đông Phương. Giảng dạy các  Đại Học Paris, Tiến sĩ Quốc Gia Pháp năm 1968  với luận án Công nghệ Giáo Dục. Cố vấn cho Unesco, và nhiều tổ chức Quốc Tế,  giáo sư được mời đi thỉnh giảng nhiều Đại Học các nước.

Giáo Sư Lê Thành Khôi được biết đến như một sử gia qua quyển Histoire du Viet Nam (lịch sử Việt Nam), trở thành quyển sách căn bản cho những ai nghiên cứu về Việt Nam, nhưng quyển l’ Industrie  de l’Enseignement (Công nghệ Giáo Dục) PUF in năm 1967. Giáo sư  trở thành một trong những người sáng lập ngành Kinh Tế Giáo Dục. Giáo Sư Đại Học năm 1971 môn Giáo Dục Đối chiếu, năm 1973 Giáo sư là Khoa Trưởng Phân Khoa Khoa Học Giáo Dục tại Viện Đại Học Paris V. Sorbonne. 25 tác phẩm Giáo sư Lê Thành Khôi là những công trình nghiên cứu đồ sộ : từ lịch sử, kinh tế, giáo dục, tôn giáo, đến  Toàn tập Văn học Việt Nam.

Khác biệt với những bộ sử khác tại Việt Nam viết sử chỉ kể chuyện biên niên lịch sử các triều đình, các trận đánh. Giáo Sư Lê Thành Khôi đưa vào lịch sử các thành tựu khoa học từ khảo cổ, đến đời sống văn minh, văn hóa từng thời đại, các tiến bộ kinh tế, giáo dục.. Là một người được đào tạo đa ngành, những công trình nghiên cứu sử học Giáo sư  bao quát và toàn diện. Vài quan điểm của Giáo sư.

Giáo sư Lê Thành Khôi không chấp nhận quan điểm Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, cho rằng thời đại Hùng Vương bắt đầu năm 2879 trước Công Nguyên (cách chúng ta gần 5000 năm), 18 đời Vua Hùng Vương, mỗi vua trị vì hai ba trăm năm là chuyện phi lý. Tiếp nối quan điểm Giáo sư, tôi cũng quan niệm rằng Hùng Vương chỉ là tên Hán hóa đời sau. Thủ lĩnh Phùng Hưng được gọi là Bố Cái Đại Vương, Hùng Vương là tên gọi chung các thủ lĩnh bộ tộc hùng mạnh, thủ lĩnh hùng mạnh này nối tiếp thủ lãnh hùng mạnh khác cai trị một vùng lãnh thổ. Mười tám đời chỉ là con số tượng trưng. Các thời đại đầu tiên của Việt Nam vẫn còn truyền thống này. Lý Phật Tử nối tiếp Lý Bí nước Vạn Xuân.   Ngô Quyền được tiếp nối bởi Đinh Bộ Lĩnh, quyền hành lại về tay tướng Lê Hoàn và truyền cho tướng quân Lý Công Uẩn mà không truyền cho con cháu bất tài hay quá nhỏ bé. Hội đồng các cố vấn các quan có một vai trò dân chủ trong việc cử người kế thừa ngôi báu.

Giáo sư Lê Thành Khôi không chấp nhận có một thời đại Phong Kiến tại Việt Nam.  Phong kiến theo Tây Phương có nghĩa là  nhà vua phong đất cho các công hầu toàn quyền cai trị, lấy thuế một vùng lãnh thổ. Các triều đại lịch sử Việt Nam :  Lý, Trần, Lê, Nguyễn không phải là phong kiến, quyền hành tập trung vào triều đình, nhà vua. Việt Nam không có nông nô.. ngày nay các sử gia Phan Huy Lê, Trần Đức Vượng đã thay đổi quan niệm người đi trước gọi thời đại Lý Trần là thời đại Quân Chủ Phật Giáo.

Giáo sư Lê Thành Khôi ca tụng việc tự trị dân chủ của làng xã từ thời Lý : Phép vua thua lệ làng, điều này các sử gia trong nước một thời bác bỏ, kể tội các hủ tục làng xã thời phong kiến.

Giáo sư Lê Thành Khôi cho rằng Tây Sơn dọn đường cho việc thống nhất nhưng Gia Long mới là vị vua trị vì trên một đất nước Việt Nam không chia cắt. Điều này khác biệt với quan điểm ca tụng Tây Sơn và kể tội bán nước nhà Nguyễn.

Có lẽ phải mất nhiều thời gian để rà soát lại bản dịch của anh Nguyễn Nghị, bổ túc những sơ sót. Là môn sinh của Giáo sư Lê Thành Khôi, tôi rất hoan nghênh công việc anh Nguyễn Nghị và nhà xuất bản Thế Giới. Các nhà nghiên cứu Việt Nam tại các đại học các nước có các điều kiện vật chất, thời gian, có nhiều tài liệu cũ từ Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp, từ các thư viện Quốc Gia, thư khố Pháp..các tài liệu  mới cũ từ khắp nơi, có thời gian đi du hành đi khắp nơi, gặp gỡ,  tiếp cận với các phương pháp tư duy hiện đại có thể có những đóng góp tốt cho công việc nghiên cứu các ngành, cần phải nhìn nhận và tiến đến hợp tác trong và ngoài nước.

Có một giáo sư tiến sĩ trong nước đến Paris, chỉ nhìn thấy :   « ở xa thiếu tư liệu, việc nghiên cứu (Việt Nam tại Paris) là võ đoán. » Vị ấy đến Paris hai lần chỉ quanh quẩn quán Monge ăn nhậu, về nước viết được bài ca tụng người đầu bếp Việt Nam. Có vị còn dám nói Giáo Sư Hoàng Xuân Hãn ở Paris đã hơn năm mươi năm còn biết gì mà nói. Với những quan niệm ấy thì hết ý, chẳng còn gì có thể bàn cải.

Việc xuất bản tác phẩm Lịch Sử Việt Nam của Giáo sư Lê Thành Khôi của nhà xuất bản Thế Giới ước mong chỉ là bước đầu trong việc nâng cao dân trí và phá bỏ rào cản, bức tường kính vô hình :  « độc quyền tư duy lịch sử », để đưa dân tộc Việt Nam tiến kịp với thế giới trong mọi ngành nghề Khoa Học Xã Hội.
Paris 1-11-2014
Phạm Trọng Chánh

Tranh luận quanh sách sử của GS Lê Thành Khôi

Hồ Hương Giang

- Cuốn sách của GS Lê Thành Khôi gây chú ý đặc biệt trong nhóm độc giả quan tâm đến lịch sử Việt Nam mới đây đứng trước những câu hỏi độc đáo về tính thiên lệch có thể có bên cạnh những lời khen ngợi của giới sử gia Pháp.


GS Lê Thành Khôi là một học giả đa ngành đứng giữa hai nền văn hóa Việt - Pháp. Ông sinh năm 1923 tại Hà Nội. 24 tuổi, ông sang Pháp, bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ về kinh tế học tại Paris năm 1949. Ông tốt nghiệp Học viện Luật pháp Quốc tế tại Den Haag, Hà Lan rồi lấy bằng Cử nhân Văn chương ở Trường Đại học Sorbonne, Pháp. Ông học Hán ngữ tại Trường Ngoại ngữ phương Đông ở Paris. Năm 1968, ông hoàn thành Luận án Tiến sĩ về Công nghệ Giáo dục và bảo vệ lấy học vị Tiến sĩ nhà nước về văn khoa và khoa học xã hội.
Nhìn vào danh mục những ngành học của Lê Thành Khôi để thấy ông là một học giả đa ngành đến mức nào, ngoài việc chuyên sâu lĩnh vực kinh tế và văn hóa, trong ông còn canh cánh về đất nước suốt những năm tháng xa quê. Với lợi thế sở đắc hai nền văn hóa Pháp Việt và vốn hiểu biết rộng rãi, ông bắt tay vào nghiên cứu và viết sách về lịch sử Việt Nam cho người ngoại quốc nhằm "phản bác những thuyết sai lầm hay có ác ý muốn bóp méo sự thật của thực dân".
"Ý định viết một cuốn sử Việt Nam cho người ngoại quốc đọc trước hết là một ý định chính trị, sau mới là ý định khoa học (nhưng tránh tuyên truyền)." - ông nói.
sách, Lê Thành Khôi, Lịch sử
Giáo sư Lê Thành Khôi hiện đang sống tại Paris, Pháp


Năm 1954, ông viết xong quyển Le Viet Nam: Histoire et Civilisation (Việt Nam: Lịch sử và văn minh), được Editions de Minuit (Paris) xuất bản năm 1955, là cuốn sử đầu tiên viết bằng tiếng Tây phương có cái nhìn mới (khác với sách của Pháp trước đó). Gần 30 năm sau, năm 1982, NXB Sud-Est Asie (Paris) cho ra mắt một cuốn sách khác của ông là Histoire du Viêt Nam, des origines à 1858 (Lịch sử Việt Nam, từ nguồn gốc đến năm 1858).

Hai cuốn sách được xem là hai công trình có giá trị khoa học cao, được sử dụng phổ biến trong các trường đại học và các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về Việt Nam, đã gây ảnh hưởng sâu rộng trong giới học sinh, sinh viên, trí thức không chỉ ở Pháp và Việt Nam mà còn trên phạm vi thế giới, góp phần phổ biến một hình ảnh trung thực về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Chúng được các nhà Việt Nam học hàng đầu như Georges Condominas, Charles Fourniau coi như sách tham khảo căn bản mà họ gần như lệ thuộc khi nghiên cứu lịch sử Việt Nam.
Tháng 9/2014, một bản tổng hợp của hai cuốn sách này đã được dịch sang tiếng Việt bởi dịch giả Nguyễn Nghị và đơn vị phát hành sách Nhã Nam, mang tên “Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ 20".
sách, Lê Thành Khôi, Lịch sử

“Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ 20" (ra mắt tháng 9/2014)

Nhà Việt Nam học Charles Fourniau nhận định: "Công trình tổng hợp tiên phong này cho ta thấy dân tộc Việt Nam được tạo dựng và phát triển như thế nào. Nó tạo thành cái khung tổng quát khả dĩ gợi lên hàng loạt nghiên cứu, giúp ích những nghiên cứu khác và đặt tất cả vào một viễn tượng dài hơn".
Tác phẩm cũng được nhà nghiên cứu Pascal Bourdeaux đánh giá cao về văn phong, khả năng tổng hợp tư liệu đi kèm. Ông cho biết cuốn sách có "cấu trúc cân đối, cân bằng, dễ dàng tra cứu và tìm kiếm, chịu ảnh hưởng của trường phái biên niên. Đây là một cuốn sách vừa sử vừa không sử với cách tiếp cận đa ngành, khiến nó giống như một "tiểu thuyết quốc gia" và có thể được sử dụng một cách hữu ích". Không chỉ trình bày về các dữ kiện lịch sử, nó còn chỉ ra sự hình thành văn hóa, văn minh, địa lý và lối sống của dân tộc Việt".
Bên cạnh những ý kiến đồng tình về việc cuốn “Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ 20" đã cung cấp được một bức tranh tổng quát cũng như ý nghĩa lịch sử về sự ra đời của nó trong bối cảnh còn mù mờ về sử Việt ở phương Tây những năm 1955, một số ý kiến cũng cho rằng trong cuốn sách, GS Lê Thành Khôi có phần trọng nông mà chưa đề cập nhiều đến thương nghiệp (đặc biệt là vận tải đường thủy) - vốn là một phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế Đàng Trong.
Nhà Việt Nam học Charles Fourniau nói: "Cũng như bất cứ một tác phẩm khoa học nào, tác phẩm của Lê Thành Khôi có thể bị vượt qua ở một điểm nào đó; ngày nay ta biết nhiều về triều đại nhà Mạc (thế kỉ XVI) hơn, hoặc là về những cuộc dấy loạn ở Bắc Bộ những năm 50 của thế kỉ XIX. Những cách nhìn về vương triều nhà Nguyễn trở nên phức hợp và uyển chuyển hơn...vv".
Ngoài ra độc giả cũng đặt câu hỏi: Liệu GS Khôi có cung cấp những phát hiện mới cho sử học Việt, và việc bản thân GS là người có xu hướng Marxist và tả khuynh liệu có làm cho tính khoa học của tác phẩm bị thiên lệch?
Nhà nghiên cứu Pascal Bourdeaux đồng ý rằng, bản thân GS Lê Thành Khôi không sản xuất ra các tư liệu mà tổng hợp là chính. Một định nghĩa đầy đủ hơn về khám phá trong sử học nghĩa là sản xuất ra một kiến thức mới, dựa trên cơ sở những phát kiến của mình, chưa từng được khai thác.
"Sách sử là sản phẩm của một thời điểm lịch sử. Vào thời điểm GS Lê Thành Khôi viết tập sách quan trọng này (năm 1955), lúc đó có thể nói học thuyết Marx có một ảnh hưởng rộng khắp. Chúng ta thường chỉ xem xét vấn đề trong thời hiện tại, dẫn đến việc dễ trở nên lầm lẫn nếu không đặt sự việc vào bối cảnh lịch sử và xem xét tương lai." - nhà nghiên cứu Pascal Bourdeaux cho biết. Ông nói mình hoàn toàn đánh giá cao công trình của giáo sư Khôi nhưng ông cũng đồng ý rằng bản thân mỗi độc giả đều có thể có đánh giá của riêng mình.
sách, Lê Thành Khôi, Lịch sử
Hai cuốn sách gốc Histoire et Civilisation (1955) và Histoire du Viêt Nam, des origines à 1858 (1982) xuất bản tại Paris


Hồ Hương Giang

Video yêu thích  

Sơ lược lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1945
http://www.youtube.com/user/hoangkimvietnam


Trở về trang chính 
hoangkim vietnam, hoangkim, hoangkimvietnam, Hoàng Kim, Ngọc Phương NamChào ngày mới Thung dung, Dạy và học, Cây Lương thực, Tin Nông nghiệp Việt Nam, Food Crops, Cassava in Vietnam, VietnamAfricaCassavaRice, Khát khao xanh, DayvahocHọc mỗi ngày,  Danh nhân Việt , Food Crops News, Điểm chính, CNM365, Kim LinkedIn, KimTwitter, KimFaceBook  Đọc lại và suy ngẫm, Việt Nam tổ quốc tôi, Tình yêu cuộc sốngThơ cho con
 
Đăng nhận xét