Thứ Ba, 28 tháng 2, 2012

Tản mạn về…China Number One

DẠY VÀHỌC. "Trung Quốc đang lớn mạnh và sức lan tỏa trong hội nhập rất lớn. Họ và tên Hoa đã cải biên thêm tây hóa, chứng tỏ họ không chỉ dừng ở GDP đứng đầu thế giới. Giấc mộng của họ xa hơn nhiều. Và người Việt, đừng ngủ quên, đừng tìm cái xấu của người Hoa để bài qua vài chuyện đâm tầu, cắt cáp. Có thể là nguy hiểm khi biển đảo bị lấn chiếm, nhưng nguy hơn là không nhìn ra cái cần học để mình thay đổi và phát triển. Khi mạnh lên rồi thì biển đảo sẽ vững." " Tản mạn về…China Number One" trên Blog Hiệu Minh đáng đọc và suy ngẫm.

Thế hệ TQ mới. Ảnh: HM

Mới đây anh Tịt Tuốt bàn vấn đề Bài Hoa và quan hệ Việt Trung được bạn đọc phản ứng rất đa chiều. Có thể một số bạn đọc blog không hiểu hết về người Hoa và phản ứng thái quá.

Nếu đọc vài entry do Tổng Cua bàn về người phương Bắc, văn hóa của họ, nhiều bạn sẽ lầm tưởng, tác giả hiểu về văn hóa Trung Hoa. Xin nói ngay, tôi không biết chữ Nho, về Hán Nôm, không biết tiếng Tầu, chẳng hiểu nhiều về nền văn hóa 5 nghìn năm.

Nhưng chuyện về vài bạn là người Hoa hội nhập thì có thể chia sẻ, dù chỉ là cóp nhặt, giúp bạn hiểu thêm về hàng xóm.

Sự thành đạt lặng lẽ

Nhớ năm 2008 đi từ sân bay về khách sạn China World Hotel nằm giữa Bắc Kinh, chàng lái taxi trông rõ nhà quê như Tổng Cua ở Hoa Lư, tôi hỏi đường toàn gật lắc, nhưng lại nói rất rõ bằng tiếng Anh “China Number One – Trung Quốc số 1” và giơ ngón tay cái lên, vẻ tự hào.

Có một giai thoại về người Tầu di cư thế kỷ trước. Người đàn bà gánh đôi thúng, một bên là đứa bé, bên kia là xoong chảo nồi niêu, trông rất nhếch nhác.

Bà thuê tạm vỉa hè của một gia đình để bán mỳ vằn thắn. Sau một năm bà thuê gian phía ngoài. Sau vài năm, bà mua luôn cả nhà và hơn một thập kỷ, mua luôn cả dãy phố.

Sự thành đạt của họ bắt đầu từ món ăn bình dân và ít người để ý. Đó là sự lặng lẽ kiểu Hoa.

Theo báo cáo (2012) của WB về Trung Quốc cho tới năm 2030, hơn ba mươi năm qua, thế giới đã chứng kiến một China với tăng trưởng trung bình 9.9 % hàng năm, hơn 600 triệu người thoát nghèo.

Tới năm 2030, nếu đạt 16.000$/người/năm so với hiện thời 5000$ thì Trung Quốc có sức mạnh bằng 15 lần Nam Triều Tiên hôm nay, ảnh hưởng rất lớn đến kinh tế, xã hội và chính trị cả thế giới.

Cho dù mô hình phát triển chưa phải là bền vững, vì Trung Quốc đứng trước thách thức về dân số, về năng lượng toàn cầu, về lương thực, về nước, môi trường và sức sản xuất. Chưa kể đến sự bất công trong xã hội có thể làm xáo trộn hệ thống chính trị.

Nhưng nhiều người phải thừa nhận, trong bối cảnh hiện nay, Trung Quốc là đối trọng duy nhất của Hoa Kỳ. China Number One là có thể.

“Dốt” tiếng Anh hội nhập sang tận Mỹ

Trong nhóm IT của vùng Đông Á Thái Bình Dương (EAP – East Asia and Pacific Region), mình có cô bạn người Trung Quốc tên là Tina. Đặt tên Tây cho tiện giao tiếp vì nếu gọi theo tiếng Trung là Qiuhong Xu, thì dân Tây méo cả mồm.

Hồi năm 1999, mình gặp Tina ở Bắc Kinh, khi dự hội thảo IT của khu vực. Nàng nói tiếng Anh nghe như dân Quảng Đông nói tiếng Tây Tạng, hảo hảo, lơ lớ, hảo hảo. Mình nghĩ, sao tiếng Trung giống tiếng Anh thế.

Đã kém tiếng lại hay phát biểu, còn “phạm tội” nói dài “sủng soảng” như đài Bắc Kinh. Mọi người ngao ngán, cho rằng, vốn tiếng Anh của Tina như thế này chỉ làm ở văn phòng sở tại được thôi.

Khoảng hơn chục năm sau, mình sang Mỹ làm việc, Tina cũng sang ngắn hạn 6 tháng ở DC. Mình vô cùng ngạc nhiên, nàng bắn tiếng Anh như gió và quyết không cho mình chen vào câu nào dù ngữ âm vẫn nặng hảo lờ.

Tina bên Timor Leste năm 2003

Nàng kể học ngày đêm, lúc nào cũng đọc tiếng Anh, trong nhà vệ sinh, lúc đợi xe bus. Và công lao được đền đáp.

Khu vực khác có một job IT hợp với Tina đang làm. Nàng hỏi mình, có nên dự tuyển không. Mình khen lấy khen để, ngoại giao là chính, nói là Tina đủ trình độ, dù trong lòng, tiếng Anh giả cày xứ Quảng Đông của cô này, khó mà qua tuyển chọn.

Hôm thi tuyển, trước một nhóm phỏng vấn 5 người, có cả Tổng Cua, Tina trả lời các câu làu làu, tựa như biết trước các câu hỏi, thái độ rất tự tin. Nàng vượt qua cả một ứng viên Mỹ trắng đang làm master về IT. Tina nhận việc dài hạn đến lúc về hưu, năm ngoái đưa cả chồng con sang Washington DC.

Theo bạn, cô gái Trung Hoa này có đáng khâm phục, đáng tin cậy và đáng làm bạn với người Việt chúng ta hay không?

Christine chân dài làm ICT

Kể thêm một chân dài khác tên là Christine, từng tham gia dự án ICT khoảng 90 triệu đô la cho Việt Nam. Nhiều cán bộ phụ trách dự án IT bên Bộ KH ĐT, Bộ 4T, Tp HCM, Đà Nẵng, và Hà Nội, nhớ người đẹp này.

Card visit mang tên Christine Zhen-Wei Qiang. Chẳng ai nhớ phần đuôi, họ chỉ nhớ tên tây tây Christine.

Chân dài này đúng là chân dài thật, người rất đẹp và sang trọng, trắng nõn nà, sinh năm 1972, lớn lên ở Thượng Hải, học đại học ở đó, sang Mỹ làm master và tiến sỹ.

Giấc mơ Harvard của Luck và Bin. Ảnh: HM

Hồi làm dự án ICT ở Việt Nam (2001-2003), mình rất hay đi công tác với Christine. Có lẽ người đẹp, lịch sự, mềm mỏng nên đi đâu cũng được OK rất nhanh. Từ cuộc gặp với bác Nguyễn Quốc Triệu (PCT TP HN), đến bác Nguyễn Thiện Nhân, rồi cả PTT Phạm Gia Khiêm, chỗ nào cũng được niềm nở.

Mấy anh bên Chính phủ cứ hỏi thăm, sao Tổng Cua có cô bạn đẹp thế, giỏi và sắc sảo, nói tiếng Anh như người Hoa Kỳ, tiếng Tầu như người Trung, viết báo cáo hay như người Mỹ.

Thỉnh thoảng có report về tiến độ dự án ICT (dù rất bê bết vì không giải ngân được do nhiều lý do), Christine thường copy cho mình.

Hồi đó level của hai anh em giống nhau. Nàng than thở, không được nâng bậc, dù làm việc rất tốt, một mình chạy mấy dự án liền. Trong lúc ấy Tổng Cua thấy hài lòng những gì mình đang có, vượt quá sức tưởng tượng bên VN rồi.

Bẵng đi 5 năm, Christine gặp mình trong quán café của WB, vui vẻ thông báo, nàng đã lên hàng manager, hơn Tổng Cua một bậc, dù y cũng được lên quân hàm năm trước.

Rồi nàng rủ đi ăn, hẹn gặp ở văn phòng để nói chuyện thêm về công việc. Christine còn nhớ mình hai con trai, nhà nàng có hai con gái và bảo, lúc nào cho chúng gặp nhau.

Không để ý vài năm, Christine của China đã bỏ xa Tổng Cua chỉ vì y chỉ biết…đứng lại.

Nguyên chuyện cái tên Christine hay Tina cũng đủ cho thấy tư duy “mèo trắng mèo đen” của Đặng Tiểu Bình đã ăn sâu như thế nào, kể cả tầng lớp trí thức.

Người Hoa thành đạt

Kể ra còn nhiều người Trung Quốc thành đạt tại các tổ chức quốc tế, nắm rất nhiều trọng trách và quyền quyết định. Khó mà kể hết. Họ còn đòi giữ cả chức chủ tịch IMF, tổ chức tài chính lớn nhất nhì thế giới.

Nơi Tổng Cua làm việc có ông Justin Yifu Lin, kinh tế trưởng của WB, sinh ở Taiwan, làm việc tại Đại học Bắc Kinh, và có bằng cao học về kinh tế chính trị Mác tại Trung Hoa lục địa.

Trước đó, anh Shengman Zhang từng làm tới managing director (hàm đứng sau Chủ tịch WB) khi mới 39 tuổi. Shengman đến từ Trung Quốc cộng sản, từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Tầm cỡ directors, mangers, những người nắm trong tay quyền tuyển chọn và ra quyết định (hiring managers và decision makers) thì nhan nhản. Tổng Cua quen cả chục người như vậy trong WB.

Người Hoa len lỏi khắp thế giới, từ quán ăn vỉa hẻ đến dự án khổng lồ hàng chục tỷ đô la, từ người quét dọn cửa hàng, bưng bê đến chính khách quốc tế, chỗ nào cũng có mặt. Sự hội nhập của họ đã bén rễ rất sâu.

Giáo dục làm nên thương hiệu

Người Hoa có truyền thống văn hóa, giúp đỡ lẫn nhau và cộng đồng thì cực kỳ gắn bó. Khắp thế giới đâu cũng có China Town, nhưng Vietnam Town thì quả là hiếm.

Thêm vào đó, đầu tư lớn cho giáo dục, kèm tính ham học, cần cù và chịu khó của người Hoa, đã làm nên thương hiệu quốc gia này.

Quyết tâm của một bạn IT bình thường như Tina đã làm mình nể phục. Còn nói chuyện với tầm cỡ Christine hay cao hơn thì đúng là người Việt mình lép vế.

Giấc mộng Harvard của người Hoa. Ảnh: HM

Nhớ lần thăm Đại học Harvard do anh Nguyễn Anh Tuấn làm tour guide. Đến chân tượng Harvard, thấy đông nghịt sinh viên trẻ Trung Quốc thay nhau chụp ảnh, sờ giầy của Harvard, người sáng lập ra thương hiệu đại học nhất nhì thế giới này.

Cánh sinh viên đồn rằng, nếu sờ giầy của ông thì sẽ học giỏi và thành đạt. Quanh quẩn đó khoảng 30 phút, hầu hết thanh niên trẻ đến từ Trung Quốc. Đi một vòng quanh đại học, gần tiếng sau quay lại, cũng toàn là người Hoa sờ giầy Harvard. Lớp trẻ Trung Quốc hướng giáo dục ngoại hơn bất kỳ một dân tộc nào.

Theo thông báo hàng năm về sinh viên vào Mỹ, trong số hơn 700.000 sinh viên quốc tế, có hơn 150.000 sinh viên Trung Quốc. Người Việt ta cũng có số hơn 14.000 sinh viên.

Nếu kể thêm Hongkong (8000) và Taiwan (24.000) thì Trung Quốc không có đối thủ nào trong tương lai xa.

Quay lại chuyện Tina. Nàng có cậu con trai 6 tuổi. Có bao nhiêu tiền kiếm được Tina dành cho con đi học ngay từ bé. Anh bạn Carl Fu cũng người Hoa có triết lý thật đơn giản “Một cent tiêu hôm nay cho giáo dục thì sẽ lấy lại được 10 cent hoặc hơn nữa sau 20 năm”.

Câu chuyện “Con phải vào Harvard” là điển hình về giấc mộng giáo dục toàn cầu của người Trung Quốc.

Vĩ thanh

Trung Quốc đang lớn mạnh và sức lan tỏa trong hội nhập rất lớn. Họ và tên Hoa đã cải biên thêm tây hóa, chứng tỏ họ không chỉ dừng ở GDP đứng đầu thế giới. Giấc mộng của họ xa hơn nhiều.

Và người Việt, đừng ngủ quên, đừng tìm cái xấu của người Hoa để bài qua vài chuyện đâm tầu, cắt cáp. Có thể là nguy hiểm khi biển đảo bị lấn chiếm, nhưng nguy hơn là không nhìn ra cái cần học để mình thay đổi và phát triển. Khi mạnh lên rồi thì biển đảo sẽ vững.

Đặng Tiểu Bình có triết lý “mèo trắng mèo đen” đã giúp Trung Quốc thay đổi chóng mặt và trở thành đối thủ đáng gờm của Mỹ.

Hơn chục năm qua, phương Tây không để ý đến Trung Quốc nên quốc gia này lặng lẽ đi lên như đồng nghiệp Tina hay Christine.

Như ngưới bán hàng rong thuê vỉa hè, sau vài năm mua cả dãy phố, vì bà ta trả giá trên trời, chủ nhà không có cách gì cưỡng lại được.

Khi đó, giấc mộng “China Number One” của anh chàng lái xe taxi ở Bắc Kinh thưở nào là có thật.

Trở về trang chính

CÂY LƯƠNG THỰC; FOOD CROPS
Dạy và học ĐHNLHCM
Dạy và học BlogtiengViet
Gia đình nông nghiệp
NGỌC PHƯƠNG NAM, DẠY VÀ HỌC

Đăng nhận xét