Thứ Sáu, 27 tháng 11, 2009

Thầy Lương Định Của và tính tình Người Nam Bộ.



DAYVAHOC. GSTS. Anh hùng lao động Nguyễn Văn Luật "Xin trình bày một số hiểu biết sau vài thập kỷ hòa nhập với dân Nam Bộ mà người "khai tâm" cho tôi là thầy Lương Định Của như một nén tâm nhang kính thầy sắp vào dịp giỗ thầy sau 35 năm ngày mất, tháng 12/1975, ở tuổi 55 sung mãn sức lực, trí lực. (Vợ chồng GS. Lương Định Của, ảnh tư liệu gia đình)"

Khi còn là sinh viên (1956-60), tôi đã biết Người Nam Bộ qua bạn học tập kết ra Bắc, và nhất là qua thầy Lương Định Của,anh hùnh lao động, nhận giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu, đến nay đã có khá nhiều tên đường, tên trường mang tên Lương Định Của. Đối với lũ học trò hậu sinh chúng tôi, thầy cũng luôn cởi mở, rộng lượng, hài hước, hào hiệp, trung thực, và cả dũng cảm nữa. Một thể hiện điều đó là khi chúng tôi giảng dậy môn di truyền chọn tạo giống, thầy đã giảng dậy học thuyết di truyền Thomas Hunt Morgan hiện đại hồi đó bị cấm, chỉ được được Lưxenkô thuyết dậy học, về sau bị phát hiện là giả dối, bia số liệu. Thầy thường dậy chúng tôi phải sáng tạo, không được bắt chước như loai khỉ, và kể nhiều chuyện tiếu lâm hài hước minh họa, như chuyện không bắt chước máy móc trong họat động tình dục mà "dụng cụ" thì bị thương, người thì phải đi bệnh viện.

Từ bỏ điều kiện sống và làm việc hiện đại ở Nhật Bản, nơi thầy đã có những công trình nghiên cứu nổi tiếng về di truyền, thầy đã tìm cách về nước. Lúc đầu thầy đưa gia đình về miền Nam. Thầy lại từ chối quyền cao chức trọng, bổng lộc, giầu sang, vượt mọi gian khổ ra miền Bắc tham gia kháng chiến chống ngọai xâm

Họat động nghiên cứu của thầy chủ yếu tại nông thôn đủ thứ thiếu thôn; đối tượng nghiên cứu của thầy chủ yếu là những Biện pháp kỹ thuật mà nông dân dễ tiếp thu, dễ mang lại hiệu quả tức thì, làm như bờ vùng bờ thừa, trang phẳng ruộng, cấy ngửa ta, thẳng hàng, dùng giống lúa địa phương và những giống lúa thầy cùng cộng sự chúng tôi tạo chọn ra. Tên những giống lúa làm thầy đặt cũng là một thể hiện sự hòa nhập với cộng đồng lúc đó, như giống lúa Đòan kết, Thắng lợi, sớm cu .. Một thể hiện tính tình người Nam bộ của thầy có tác dụng lớn đến sản là lúa xuất: ở những năm 60, 70 của thế kỷ trước, các hợp tác xã ở miền Bắc kẻ khẩu hiệu làm thầy khuyến cáo: "Ruộng không bờ thửa bờ vùng. Khác nào đổ nước vào thung lũng tròn ".

Từ sau giải phóng đến nay, tôi cùng các bạn đồng nghiệp ở Viện Lúa ĐBSCL, Trường Đại học Cần Thơ, tỉnh Sóc Trăng, trại giống lúa Ma Lâm tỉnh Bình Thuận .. nối trí thầy chọn tạo nhiều giống lúa OM, OMCS, ST, MTL, ML .. Ở ĐBSCL, tôi cùng cộng sự đã chọn tạo một tập đòan giống lúa cao sản xuất khẩu OM sớm cực, OMCS được bà con nông dân mến mộ, trong các cuộc nhậu nhẹt đã gọilà "em ôm", "ôm em cực sướng". Năm 2000, chúng tôi được vinh dự đón nhận phần thưởng cao quý danh hiệu anh hùng lao động, một cho Viện và một cho tôi; Giải thưởng Hồ Chí Minh cho đề tài "Giống và kỹ thuật canh tác lúa ở ĐBSCL" cho 10 nhà khoa học của Viện, tôi là chủ trì.

Xin trình bày một số hiểu biết sau vài thập kỷ hòa nhập với dân Nam Bộ mà người "khai tâm" cho tôi là thầy Lương Định Của như một nén tâm nhang kính thầy sắp vào dịp giỗ thầy sau 35 năm ngày mất, tháng 12/1975, ở tuổi 55 sung mãn sức lực, trí lực.

Khởi đầu công cuộc mở đất và giữ nước có Nguyễn Trung Trực, Trương Định ... Các bậc sỹ phu đầy khí khái có Nguyễn Đình Chiểu, Thủ khoa Huân ..., Đi đầu canh tân văn hóa có nhà bác học Trương Vĩnh Ký biết tới 27 thứ tiếng, là một trong 18 nhà khoa học được ghi danh trên thế giới thời ấy. Nữ chủ bút đầu tiên có Sương Nguyệt Ánh ... ; Nhà khoa học hàng đầu có các giáo sư Trần Đại Nghĩa, Lương Định Của, Trần Văn Giàu, Trần Văn Hưởng ..; Nhạc sỹ tài ba có Lưu Hữu Phước, Trần Văn Khê ..; Nhà văn hóa nghệ thuật đặc sắc có Cao Văn Lầu, Phùng Há, Út Trà Ôn. Nhà văn Sơn Nam, tên thật là Phạm Minh Tài, là tác gia hàng đầu trong nền văn học Việt Nam đương đại. Để tưởng nhớ cố nhà văn thọ 83 tuổi này, chúng ta thưởng thức một đoạn văn nghị luận xen vào hình ảnh thi vị sau: "Mùa lụt, cá nước ngọt theo nước ra khá xa Vàm biển. Ngược lại, tới mùa khô, cá biển và cá nước lợ lại theo thủy triều vào sâu trong lòng sông. Cá rô có vẩy cứng có thể lóc đi trên bùn đất khô. Cá trê, rùa, lươn có thể sống trong bùn mà không ăn uống trong vài ba tháng nắng. Cá sặc đẻ trứng trên khô, mùa nắng tung bay theo gió rồi đáp xuống như hạt bụi để nở ra vùng trong nước đầu tiên của cơn mưa đầu mùa .. " (theo báo Văn nghệ, 04-10-2008)

Vùng Nam Bộ còn sản sinh ra nhiều tài năng vượt trên trình độ văn hóa, hay "tay nghề đi trước học thức" như GsVs Trần Đại Nghĩa nhận xét. Vài tiêu biểu như "Thần đèn" Nguyễn Cẩm Lũy đã dời được cả tòa nhà lớn, nhà chế tạo "máy hút bùn Trần Văn Dũng, máy dệt chiếu Nguyễn Văn Long;" Vua cua ghẹ lột "Nguyễn Văn Quang, chế tạo máy gạt đập lúa liên hợp Hùynh Văn Út (Út máy cày), và khá nhiều nhà sáng tạo máy chân đất nông nghiệp, trình độ học vậy có khi chưa qua cấp 2 ..

Cách đây 3-4 thập kỷ, hồi ở miền Bắc, thầy Của ở miền Bắc lai tạo được nhiều giống lúa mới được nông dân ưa chướng, như Nông nghiệp 1, Som cu, Chiêm trăng, Đoàn kết .. Gần đây, tỉnh Sóc Trăng quê hương của thầy Của lại sản sinh những con người chọn tạo ra nhiều giống lúa rất ấn tượng, mặc dầu chưa bao giờ được gặp, được thọ giáo tiền bối Lương Định Của. Đấy là nhóm chọn tạo giống lúa làm KS Hồ Quang Cua đứng đầu. Đến nay nhóm này đã chọn tạo tới 22 giống ST, trong đó có nhiều giống như ST3, ST5 .. khá phổ biến, những giống ST đỏ từ lai tạo giữa giống gạo đỏ địa phương với giống năng suất cao rồi chọn ra dòng gạo đỏ vừa năng suất cao, vừa có mùi thơm lá dứa.

Chân thành và khẳng khái trong cuộc sống, sáng tạo trong lao động chân tay và trí óc, nhân ái trong giao tiếp, độ lượng trong ứng xử xã hội, dũng cảm trong chống ngoại xâm, hòa nhập với cộng đồng và thân thiện với cây cỏ sông nước, là những phẩm chất rất quý của con người Nam Bộ cả xưa và nay. Nền văn minh lúa nước - miệt vườn ở vùng này sản sinh ra văn hóa "đờn ca tài tử" rất ấn tượng, và những làn điệu cải lương, vọng cổ mùi mắm trữ tình.

Từ hồi khai hoang mở đất cách đây khoảng 300 năm, như chuyện kể lại, làm người con thứ hai trong gia đình tham gia. Và thế là ở Nam Bộ chỉ có anh Hải vì anh Cả còn ở lại Bắc để thờ cúng tổ tiên. Không chỉ vậy, mà hàng loạt ngôn từ thổ ngữ đã thể hiện ý trên. Có nhiều cặp từ chỉ cùng một nghĩa, nhưng người Bắc thường nói từ trước, miền Nam từ sau, như sau: tiền-bạc, tiêu-sài, to-lớn, bé-nhỏ, béo-mập, tiến-tới, chậm - trễ, luôn-lợi, ăn-nhậu, bạn-bồ / bè, cố-gắng, bơi-lội, lười-biếng, tìm-kiếm, rơi-rớt, yêu-thương, thóc-lúa, lẫn-lộn, trêu - choc .. Thứ tự "trước-sau" thể hiện ở cả hàm ý nguyên nhân và kết quả, như, tàu hút bùn-sáng thổi, hút - bắt đầu, thổi - kết thúc công đoạn; luôn-lời, lời là kết quả của luôn .. Cũng có một số ít ngoại lệ, như dơ-bẩn, ca-hát ..

Ngồng nói nhiều khi để làm duyên, rồi thành thói quen, ở nuớc ngoài cũng vậy. Có điều lý thú là, ở Việt Nam mình người Bắc có thói quen nói Ngồng chữ đầu, như nói lẫn lộn giữa "n" và "l" (nan không, lưới không, trứng vịt không ..); miền Nam chữ cuối (khoai lan, bông hoa lang, ba Boong ..); còn miền Trung thì Ngồng chữ ngay giữa, gió như thành lồng lộng gió, làm ăn thành lởm ăn, hay lem ăn, ăn .. lem, tùy địa phương ..

Tập đoàn giống lúa bản địa làm người nông dân Nam Bộ sáng tạo và đặt tên cũng thể hiện tính chất phác, di dỏm, như Tài nguyên sữa, Nanh chồn, Móng chim, vườn Sóc, Phùng Đốc, rồng Huyết, Tàu hương, Vàng lộn, Tang tép, Nếp thơm, Nếp Mù u.. Đặc biệt là có đến vài ba chức giống có tên đầu là "Nàng", như Nàng Hương, Nàng thơm chợ Đào, Nàng Nhen, Nàng Loan, Nàng Co đỏ, Nàng Đùm ...

GsTs Nguyễn Văn Luật
Sử dụng bản do tác giả gửi

Thứ Ba, 24 tháng 11, 2009

Day dứt chuyện Nông trường Sông Hậu



DAYVAHOC. "Bà Ba Sương cùng với cha mình đã cống hiến cho đất nước cả một điển hình bằng xương, bằng thịt trong thực tế về xây dựng nông thôn mới. Bằng những thành công của mình, Nông Trường Sông Hậu đã trở thành một điển hình mới, một cơ chế mới, một mô hình mới, một thương hiệu mới của nông thôn Nam Bộ. Điều xót xa, cay đắng nhất là người nữ giám đốc anh hùng ấy đã gục ngã không phải vì đã có các quyết sách không đúng trong sản xuất kinh doanh hay vì sự sa ngã bản thân, mà lại bị bắt lỗi, kết tội vì lập "quỹ trái phép" với vai trò chủ mưu. Vậy thì, một câu hỏi lại được đặt ra là: Ai quyết định lập quỹ? Vì sao phải lập quỹ và quỹ chi vào việc gì? Bà Ba Sương rất ngạc nhiên khi bị kết tội chủ mưu lập quỹ trái phép, trong khi chẳng hề có một văn bản, cuộc họp hay quyết định nào về việc lập quỹ do bà ký. Bởi vì quỹ là do cha bà lập ra từ năm 1994, tới năm 2000 ông qua đời, bà lên làm giám đốc thay cha và quỹ đó vẫn tiếp tục do công đoàn quản lý. Bắt tội lập "quỹ trái phép" thì nếu cha bà còn sống có kết tội cả ông hay không?" Bài viết của Trần Nhật Thi trên Báo Lao Động số 266 Ngày 23/11/2009. Ảnh trên: Bà Trần Ngọc Sương tại phiên sơ thẩm của toà án huyện Cờ Đỏ (TP.Cần Thơ).

(LĐ) - Chiều 19.11, trong lúc bà Trần Ngọc Sương phải nhập viện cấp cứu thì Hội đồng phúc thẩm TAND Cần Thơ tuyên y án sơ thẩm 8 năm tù giam đối với bà. Bỏ tù người nữ giám đốc, một trong những phụ nữ hiếm hoi của ngành nông nghiệp được phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lao Động thời kỳ đổi mới", ta được gì? Mặc dù bản án có hiệu lực ngay, nhưng dư luận chưa thể yên lòng.

Công lao của hai cha con

Có lẽ, ít có đơn vị kinh tế nào có thể chiếm được tình cảm nhiều đến thế của báo giới cả nước. Cũng có lẽ, ít có đơn vị kinh tế nào trong suốt gần ba thập kỷ luôn được đánh giá cao và dành được tình cảm tốt đẹp cùng sự hiện diện tại đơn vị mình nhiều đến thế của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

Những ngày này, khi người nữ giám đốc Nông trường Sông Hậu (NTSH) bị khởi tố, truy tố, xét xử thì dư luận lại càng không thể yên lòng. Báo chí vẫn tiếp tục lên tiếng khẳng định mô hình NTSH, khẳng định những đóng góp to lớn của người đứng đầu nông trường.

Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam có ý kiến; Thường trực Uỷ ban Trung ương MMTTQVN cử luật sư và ra văn bản "Kiến nghị xem xét lại bản án". Gần 500 hộ nông trường viên của NTSH ký vào đơn bày tỏ sự không đồng tình với phán xử của các cơ quan pháp luật, trong đó hơn 100 người dân ở NTSH tình nguyện "ở tù" thay cho giám đốc nông trường. Chỉ riêng điều đó thôi cũng chứng tỏ sự việc không chỉ còn là của riêng người nữ giám đốc.

Từ vai trò và số phận của những người cán bộ quản lý kinh tế dám dấn thân khai phá trên con đường đổi mới chưa từng có tiền lệ của đất nước, xin mạnh dạn nêu một vài suy nghĩ với mong muốn vào một kết cục có hậu của NTSH - một đơn vị anh hùng, một điển hình của nông thôn mới và số phận người nữ giám đốc anh hùng đã cống hiến trọn đời cho mô hình đó...

Bị can ngồi kia, ngay trên vỉa hè, đang lùa vội bát bún thay bữa cơm chiều khi bóng đêm nhấp nhoá đã về. Bị can ngồi kia, trong căn buồng tá túc tuyềnh toàng ở TPHCM, tóc ngả bạc, mắt cần phải mổ, nhưng chưa đủ tiền đang cắm cúi lục tìm đống chứng từ, tài liệu để minh chứng cho sự vô tội của mình.

Bị can nằm kia, đang cấp cứu giữa trắng toát giường bệnh trong suy kiệt vì bệnh tiểu đường, huyết áp và tim mạch. Bị can đứng kia, đang chắp tay thành kính trước bàn thờ cha mình (ông Trần Ngọc Hoằng). Ông là người anh hùng lao động chân đất nổi tiếng, không chỉ Đồng bằng Nam Bộ, mà cả nước này biết đến.

Người con gái hiếu thảo tài giỏi kế tục sự nghiệp của ông, cũng được phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lao Động thời kỳ đổi mới" như ông. Người con gái anh hùng của ông, "người phụ nữ tài năng toàn quốc năm 2007", "người phụ nữ ấn tượng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương năm 2002" - con ông - giờ đã là bị cáo. Cái ranh giới giữa anh hùng và tội phạm sao mong manh đến thế?

Ngay cả lúc này, khi bản án phúc thẩm đã tuyên, sự thể đã thế rồi thì ngay một người khe khắt và định kiến nhất cũng không thể không thừa nhận công trạng của cha con người anh hùng.

Bằng chứng ư? Hiển nhiên ngay trước mắt chúng ta đó, một nông trường trù phú mênh mông, bát ngát với sức sống mới đang lên. Những cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay trĩu hạt khi mùa về. Hơn vạn con người gắn bó, quần tụ với nông trường trong đời sống dẫu còn khiêm tốn, nhưng ấm no, hạnh phúc đã về.

Nó không tự hiện lên như trong chuyện cổ tích giữa đời thường, mà nó khởi nguồn từ hơn 30 năm trước (tháng 4.1979), khi 16 chàng trai, cô gái theo Giám đốc Trần Ngọc Hoằng chèo xuồng vào vùng đất hoang hoá sình lầy này để cắm mốc khai phá cho cuộc sống ấm no của 16.000 người dân hôm nay.

Chỉ 2 năm sau đó (1981), bà Trần Ngọc Sương tốt nghiệp Đại học Cần Thơ khoá đầu cũng theo bước cha mình là Giám đốc Trần Ngọc Hoằng, ký thác cuộc đời vào sự tồn vong của nông trường.

Đó là những năm đất nước bên bờ vực khó khăn. Hợp tác xã, tập đoàn sản xuất tan rã từng mảng, nông dân cơ cực, đói ăn ngay trên đồng ruộng của mình. Cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp chồng chéo, thắt bó, tình trạng ngăn sông cấm chợ và tư duy cũ làm nên bao nỗi thống khổ trong đời sống của đất nước.

Theo lời Đảng gọi, cha con bà Sương và bao chàng trai, cô gái đã đổ không biết bao nhiêu tâm sức, mồ hôi, nước mắt và cả máu nữa xuống vùng đất sình lầy này.

Năm 1985, Nhà nước đã lần đầu phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lao Động" cho Nông trường Sông Hậu để ghi nhận công lao của Giám đốc Trần Ngọc Hoằng và bà con nông dân nơi đây đã biến một vùng đất hoang hoá, sình lầy thành một làng quê trù phú.

Năm 1999, Nhà nước lần thứ hai tặng danh hiệu "Anh hùng Lao Động" cho NTSH để ghi nhận công lao của một tập thể những người lao động không chỉ làm giàu cho nông trường, đưa năng suất lúa của nông trường lên hàng cao nhất nước, mà còn đưa nông trường hội nhập vào nền kinh tế thế giới.

Ông Trần Ngọc Hoằng được tặng danh hiệu "Anh hùng Lao Động", nhưng ông vẫn đi chân đất, kể cả khi đón tiếp Tổng Bí thư Đỗ Mười khi đó về thăm nông trường. Vậy nên, bà con Nam Bộ mới yêu mến gọi ông là "anh hùng chân đất".

Rồi năm 2000, ông Năm Hoằng qua đời. Bà Ba Sương tiếp nối xứng đáng sự nghiệp của cha và cũng được Nhà nước phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lao Động thời kỳ đổi mới", được bầu là Đại biểu Quốc hội. Năm 2002, bà được vinh danh" Người phụ nữ ấn tượng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương".

Năm 2007, NTSH là một trong số những doanh nghiệp tiêu biểu cả nước được trao "Giải thương hiệu mạnh Việt Nam", còn bà Ba Sương được tặng danh hiệu "Người phụ nữ tài năng toàn quốc".

Như vậy là, bà Ba Sương cùng với cha mình đã đóng góp rất lớn vào việc biến vùng hoang hoá sình lầy thành miền quê trù phú, giúp bao cảnh đời nghèo khó vươn lên có cuộc sống sung túc như ngày nay. Ông Năm Hoàng qua đời, bà con nông trường dựng tượng ông để thể hiện sự kính trọng, biết ơn của mình.



Anh hùng Trần Ngọc Hoằng (chân đất) và con gái Trần Ngọc Sương (áo dài) trong lần đón Tổng Bí thư Đỗ Mười về thăm (ảnh tư liệu của đồng nghiệp).

Không chỉ làm giàu một vùng quê, cha con ông Năm Hoàng còn cống hiến cho đất nước một mô hình về con đường đi lên ấm no và hội nhập của nông thôn mới trong chặng đường công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Mô hình đó không chỉ được xác nhận và đánh giá trong chuyến thăm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, của cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt và nhiều đồng chí lãnh đạo cao cấp khác; không chỉ được đề cao trong các bài báo, phim ảnh, mà còn trong cả các cuộc hội thảo, các công trình nghiên cứu khoa học.

Năm 2002, tại Diễn đàn kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương ở Singapore, GĐ Trần Ngọc Sương được tặng danh hiệu "Người phụ nữ ấn tượng Châu Á - Thái Bình Dương" về kinh doanh, vì đã giải quyết được 4 vấn đề lớn của nông dân, không chỉ ở Việt Nam mà là ở cả ASEAN hiện nay: 1/Giúp nông dân tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng. 2/Đưa khoa học-kỹ thuật vào đồng ruộng. 3/Tạo thương hiệu cho nông dân để vào các thị trường phát triển. 4/Thu hút được tuổi trẻ ở lại với nghề nông.

Bà Ba Sương đã có mặt ở gần 40 quốc gia trên thế giới để tìm hiểu thị trường, quảng bá sản phẩm, khai thác cơ hội kinh doanh. NTSH đã trở thành đơn vị tiên phong trong 4 lĩnh vực của mặt trận nông nghiệp Việt Nam:

1/NTSH là doanh nghiệp nông nghiệp đầu tiên ở nước ta tiên phong đăng ký nhãn hiệu độc quyền ở trong và ngoài nước. 2/NTSH là doanh nghiệp nông nghiệp có sản phẩm xuất khẩu đa dạng bậc nhất. 3/NTSH là doanh nghiệp nông nghiệp có nhiều nhà máy chế biến xuất khẩu bậc nhất. 4/NTSH là doanh nghiệp nông nghiệp có nhiều sản phẩm quen thuộc với thị trường thế giới bậc nhất.

Người ta nhiều khi không cần làm, chỉ cần bán ý tưởng thôi đã có thể thành tỉ phú. Ở đây không chỉ đơn thuần là ý tưởng, mà bà Ba Sương cùng với cha mình đã cống hiến cho đất nước cả một điển hình bằng xương, bằng thịt trong thực tế về xây dựng nông thôn mới.

Bằng những thành công của mình, NTSH đã trở thành một điển hình mới, một cơ chế mới, một mô hình mới, một thương hiệu mới của nông thôn Nam Bộ.

Điều xót xa, cay đắng nhất là người nữ giám đốc anh hùng ấy đã gục ngã không phải vì đã có các quyết sách không đúng trong sản xuất kinh doanh hay vì sự sa ngã bản thân, mà lại bị bắt lỗi, kết tội vì lập "quỹ trái phép" với vai trò chủ mưu.

Vậy thì, một câu hỏi lại được đặt ra là: Ai quyết định lập quỹ? Vì sao phải lập quỹ và quỹ chi vào việc gì? Bà Ba Sương rất ngạc nhiên khi bị kết tội chủ mưu lập quỹ trái phép, trong khi chẳng hề có một văn bản, cuộc họp hay quyết định nào về việc lập quỹ do bà ký. Bởi vì quỹ là do cha bà lập ra từ năm 1994, tới năm 2000 ông qua đời, bà lên làm giám đốc thay cha và quỹ đó vẫn tiếp tục do công đoàn quản lý. Bắt tội lập "quỹ trái phép" thì nếu cha bà còn sống có kết tội cả ông hay không?

Những năm đầu đổi mới, nền kinh tế nước ta vật vã vận hành trong cơ chế và quy phạm cũ nặng nề, thắt bó, cơ chế và quy phạm mới chưa thật sự định hình để đủ sức thắng hẳn cái cũ. Có hàng trăm thứ không hề có trong quy định vẫn phải chi. Một là bó tay, hai là tìm cách tháo gỡ.

Quỹ công đoàn do Giám đốc Trần Ngọc Hoằng lập ra để thu hút các thầy - cô giáo yên tâm về nông trường dạy học, trợ giúp các gia đình khó khăn, chi cho cán bộ nhân viên bị đau ốm, chi cho việc xây dựng nhà tình thương, ăn trưa, tang ma, cưới hỏi, chi cho các hội đoàn, các cơ quan hành chính từ xã, huyện đến tỉnh khi có lời đề nghị trợ giúp.

Đấy là chưa kể không biết cơ man nào là các đoàn tham quan, nghiên cứu từ tỉnh đến trung ương viếng thăm nông trường. Những khoản chi đó không thể xuất tiền của nông trường vì đó là tiền Nhà nước, tài chính không cho phép. Phải chi từ quỹ công đoàn, vì đó là những khoản tiền làm ngoài kế hoạch của nông trường, ở đây chủ yếu là tiền thu được do sáng kiến trồng bạch đàn dọc các kênh mương.

Rõ ràng Nhà nước không mất gì ở đây. Đó là tiền làm ngoài kế hoạch của bà con nông trường. Nay kiểm tra, thanh tra, nếu thật sự có thất thoát, tư lợi, chi sai mục đích thì xử lý, thì thu hồi.

Nhưng nếu giả dụ NTSH là doanh nghiệp tư nhân thì sao? Nhà nước sẽ làm gì với khoản tự làm ra và tự chi đó? Có những doanh nghiệp nước ngoài được Nhà nước cấp đất tới 50 năm, họ tự tung tự tác làm ăn, đánh đập sa thải công nhân, xả chất thải huỷ hoại môi trường (như Vedan), Nhà nước không thu được gì, mà lại phải đứng ra giải quyết.

Còn ở đây, đất đai của NTSH vẫn trong tay Nhà nước. Nông trường lại làm nên bức tranh tươi sáng cho cả một vùng quê, giải quyết công ăn việc làm cho hàng vạn con người, gánh trách nhiệm thay chức năng của một xã từ xây dựng hạ tầng cơ sở đến lo an sinh cho người dân mà không được Nhà nước cấp ngân sách.

Có những năm, NTSH xuất khẩu tới 300.000 tấn gạo, hàng trăm ngàn tấn phân bón, rồi những chuyến bay tới gần 40 quốc gia trên thế giới để quảng bá sản phẩm, mở mang cơ hội kinh doanh thì nếu cứ dựa vào các quy định tài chính thắt bóp thì chỉ có nước bó tay chịu chết.Trong lúc các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế lớn làm ăn thua lỗ, thất thoát lớn tiền của, tài sản của Nhà nước, làm nóng cả diễn đàn Quốc hội thì xử lý ra sao?

Còn với NTSH thì sao?

Là lá cờ đầu trên mặt trận nông nghiệp và nông thôn, là "Anh hùng Lao Động trong thời kỳ đổi mới", được lãnh đạo kỳ vọng nhiều điều, NTSH đã phải oằn mình vì gánh nặng cơ chế và gánh nặng mô hình để đi lên. Kỳ lạ và đáng khâm phục làm sao, trải bao sóng gió, NTSH vẫn sống, vẫn đầy tiềm năng phát triển. Điều đó quý giá biết bao khi trong thực tế có những điển hình đầu năm đón nhận danh hiệu anh hùng, cuối năm tuyên bố phá sản (Dệt Long An).

Lại có điển hình từng được coi là hình ảnh của CNXH ở nông thôn, nay đang rơi vào cảnh nghèo đói nhất tỉnh (Định Công - Thanh Hoá ). Vì lẽ đó, nhìn nhận, xử lý và cư xử ra sao với NTSH và với người nữ giám đốc anh hùng đứng đầu nông trường lâm vòng lao lý đang là mối bận tâm của xã hội.

Trên mặt trận sản xuất nông nghiệp và môi trường kinh doanh quá nhiều khó khăn về cơ chế và không ít biến động, rủi ro, không ai nói là người nữ giám đốc ấy không có sai phạm, thậm chí sai phạm không nhỏ. Nhưng đó có phải là con người tư lợi, chỉ lo thu vén cho cá nhân mình hay không? Rõ ràng là không phải.

Người nữ giám đốc ấy nay đã ngoài 60 tuổi, già yếu, bệnh tật, không chồng, không con, không nhà cửa, không một tài sản giá trị nào, đang sống bằng đồng lương hưu ít ỏi và phải tá túc nhà bà con mỗi chỗ ít hôm trên con đường đấu tranh giành lại danh dự cho mình. Bà có một lời tâm sự và một lời nhắn gửi buốt lòng, xin được nhắc lại và xin được gửi tới bạn đọc bài báo này:

- "Tôi định tự sát lâu rồi, nhưng nhiều đồng chí lão thành khuyên tôi phải sống để tìm ra sự thật. Bây giờ còn sống ngày nào, tôi còn đấu tranh để làm rõ ra chân lý".

Bỏ tù người nữ giám đốc, một trong những phụ nữ hiếm hoi của ngành nông nghiệp được phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lao Động thời kỳ đổi mới", ta được gì?

Ghi chép của Trần Nhật Thi

MỘT SỐ Ý KIẾN

Tôi rất đồng tình với bài viết này và mong hội đồng xét xử TAND Cần Thơ xem xét tới công lao vô cùng to lớn của bà giám đốc Ba Sương để mong trả lại sự tự do công bằng cho những người có công như bà Sương.

vu hong yen

Ta được gì ư? Được cái vô cảm, nhẫn tâm, cái mất niềm tin vào con người trong xã hội! Hãy đưa những người đem danh hiệu Anh hùng Lao động đến cho NTSH và cá nhân cha con bà Sương ra xét xử về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, vì làm bừa làm ẩu, khen thưởng danh hiệu cao quý như thế cho một người, không, hai cha con và hàng vạn người ở đây đã làm sai pháp luật mấy chục năm như thế!

thu

Đọc bài báo trên tôi thật sự cảm thấy xúc động và đau lòng trước hoàn cảnh của người nữ giám đốc đã giành cả cuộc đời cho bà con nông dân. Mong rằng các cơ quan pháp luật cân nhắc giữa lý và tình, phán quyết hợp lòng người.

hông lê

Đặc Xá Bà Ba Sương
Blog Ô Sin, 21.11. 2009

Nếu như các vị thẩm phán của Tòa phúc thẩm Thành phố Cần Thơ thực sự tin rằng, “Nông trường Sông Hậu cho đến nay vẫn là một doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, việc lập quỹ để ngoài sổ sách trái quy định là vi phạm pháp luật”, thì chúng ta nên tôn trọng quyết định của các cơ quan tố tụng. Nhưng, nếu như bản án 8 năm tù có thể động được lòng trắc ẩn của các nông trường viên đến mức có tới 110 người ký đơn xin ở tù thay cho bà Ba Trần Ngọc Sương thì các nhà lãnh đạo đã gắn “anh hùng” cho bà Ba Sương, đã cổ vũ, tung hô mô hình của bà có thể cũng đang trăn trở. Nông trường Sông Hậu, nơi có thể coi là một trong những “thành trì cuối cùng của chủ nghĩa xã hội” trong nông nghiệp, sẽ tiếp tục “định hướng” đi đâu nếu bắt tướng giữ thành!

Ba mươi năm trước, khi cuộc chiến tranh Tây Nam kéo các đơn vị quân đội trở lại chiến trường, nông trường Quyết Thắng thuộc Tỉnh đội Hậu Giang gần như bị bỏ hóa. Ông Trần Ngọc Hoằng, nguyên là một thiếu tá, lúc bấy giờ là Phó Ty Nông Nghiệp Hậu Giang đã xung phong về đây. Ông Năm Hoằng mang theo 16 người, gồm nam nữ đoàn viên thanh niên, bộ đội xuất ngũ, học sinh trung cấp vừa ra trường. Tài sản ban đầu: 3.450 ha đất loại IV; 10 chiếc máy kéo mua chịu; 50 ngàn đồng để mua sắm nồi chảo, gạo mắm… Là mô hình tiêu biểu của chủ nghĩa xã hội trong giai đoạn ấy, nhưng ông Năm Hoằng và sau này, con gái ông là bà Ba Sương, đã không nằm chờ bao cấp. Họ tự vay vốn ngân hàng tự tích lũy làm ăn và tự đầu tư mạng lưới y tế, giáo dục, đường sá… trong khi họ có thể khai là “vùng sâu, vùng xa” để nhận tiền từ ngân sách.

Sở dĩ, hàng vạn tập đoàn, hợp tác xã, nông trường… được hình thành theo phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa đã tan tác hoặc chỉ còn tồn tại như những thây ma từ cuối thập niên 80, trong khi nông trường Sông Hậu vẫn tồn tại cho đến ngày nay là bởi có những con người thực lòng trung thành như cha con bà Ba Sương và có những nhà lãnh đạo muốn họ tiếp tục giữ mô hình ấy như một minh chứng: chủ nghĩa xã hội cũng có thể trở thành hiện thực. Nguồn quỹ mà Tòa coi là trái phép và buộc bà Ba Sương phải bồi thường hơn 4 tỷ 3, Luật sư Nguyễn Đăng Trừng phân tích chỉ là “các khoản tiền thu từ tận dụng đất đai… để trợ cấp ốm đau, thai sản, ma chay và hỗ trợ cất nhà ở cho nông trường viên…”, thực ra, chẳng đáng bao nhiêu so với khoản kinh phí mà cha con bà Ba Sương đã phải bỏ ra để tiếp lãnh đạo từ Trung ương tới địa phương đến tham quan “mô hình” trong suốt hơn 30 năm tồn tại.

Với tài năng của cha con bà Ba Sương, nếu không dồn sức xây dựng chủ nghĩa xã hội, hoàn toàn có thể xây dựng một tương lai giàu có cho cá nhân. Cha con bà đã tâm huyết và cũng đã được biết như là những tấm gương; đã được phủ nhiều hào quang và đã được vinh danh. Tuy nhiên, giống như “tập thể hóa” đã tan rã từ lâu, việc bà tiếp tục nhân danh chủ nghĩa xã hội để làm ăn trong thời buổi ngày nay xem ra không còn thức thời cho lắm. Nhất là khi mà mọi giao dịch đều phải có phong bì và gặp lãnh đạo địa phương, dù cho mình là ai, thì cũng cần thưa gửi. Nhưng có lẽ số phận của bà Ba Sương cũng không đến nỗi nếu hàng ngàn hecta đất của Sông Hậu không bị các nhà kinh doanh dự án tính toán “quy hoạch, phân lô”. Chưa kể, trong thẳm sâu, các nông trường viên cũng muốn có mảnh ruộng riêng thay vì làm công ăn đong tiếp tục.

“Nếu so sánh với một số vụ án tham nhũng đã được xét xử gần đây thì bản án này quả là quá bất công”, nói như Cựu Phó Chủ tịch Nước Nguyễn Thị Bình người đã từng đến nông trường Sông Hậu và gặp bà Ba Sương. Nếu như các cơ quan tố tụng đã điều tra, truy tố và xét xử bà Ba Sương như từng thực hiện lâu nay, nghĩa là có lãnh đạo, có chủ trương, thì vụ án có thể là một tín hiệu cho thấy những mô hình như bà Ba Sương không còn cần nữa. Nếu như, “nền tư pháp Cần Thơ” đã tiến bộ tới mức có thể độc lập với cấp ủy khi đưa ra phán quyết nói trên thì việc bỏ tù một phụ nữ phụng sự hết lòng như bà Ba Sương cũng thật vô cùng bất nhẫn. Nhưng, nếu như, trong số những người đương chức có ai còn nhớ tới bà Ba Sương thì cũng không nên can thiệp để thay đổi bản án mà Tòa Cần Thơ mới tuyên. Xét “nhân thân” của bà Ba Sương, Chủ tịch Nước nên ký ngay lệnh đặc xá xóa tội cho bà Trần Ngọc Sương hoặc miễn cho bà việc chấp hành hình phạt.

Huy Đức


THÔNG TIN LIÊN QUAN:
>> Vụ "lập quỹ trái phép" tại Nông trường Sông Hậu: Hai bị cáo được giảm án
>> Tiếp tục hoãn phiên toà phúc thẩm
>> Bị cáo Trần Ngọc Sương tiếp tục xin hoãn phiên tòa
>> Bị cáo Trần Ngọc Sương kháng cáo
>> Vụ án "Lập quỹ trái phép" tại Nông trường Sông Hậu: 5 bị cáo lãnh 22 năm, 6 tháng tù
>> Nhiều vấn đề quan trọng được làm rõ

Theo dòng sự kiện
http://www.laodong.com.vn/EventList.aspx?EventID=393
Thủ tướng: "Tôi có quan tâm đến vụ án Trần Ngọc Sương"
Nguyên Giám đốc Trần Ngọc Sương gửi đơn kêu cứu
Mong cô Ba tai qua nạn khỏi về lại với nông trường
Vô tâm và nhẫn tâm!
Sự trong sáng của một Anh hùng

Thứ Sáu, 20 tháng 11, 2009

GS Tôn Thất Trình bài viết mới



DẠY VÀ HỌC. GS. Tôn Thất Trình, một trí thức kiều bào ở Mỹ hiện đã 80 tuổi, nguyên là Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp của chế độ cũ, từng làm việc tại FAO nhiều năm. Thầy cũng là Giám đốc Trường Cao Đẳng Nông Lâm Súc Sài Gòn 1964-1967 tiền thân của Trường Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Giáo sư luôn trăn trở về nông nghiệp nước nhà và đã có nhiều bài viết với những thông tin bổ ích. Trong đêm trước của ngày nhà giáo Việt Nam, giáo sư đã gửi  hai bài viết mới. "Sữa gì đây, từ cây hay từ động vật, bổ dưỡng ra sao?" "Cập nhật hiểu biết về sử dụng kim loại đất hiếm."

SỮA GÌ ĐÂY, TỪ CÂY HAY TỪ ĐỘNG VẬT. BỔ DƯỠNG RA SAO?

GS Tôn Thất Trình

Chúng ta thường dùng từ sữa chỉ sản phẩm từ động vật (sữa trâu, sữa dê, sữa bò…) và từ nước“lọc, trích, sàng rây - cốt, nhựa, mủ“ ít khi dùng từ sữa (ngoài sữa đậu nành - đỗ tương quen thuộc) chỉ sản phẩm từ thực vật. Thế nhưng ở Hoa Kỳ ngày nay cả hai nguồn loại đều có tên là sữa - milk, như sữa cần sa - hemp milk, sữa gạo - rice milk , sữa hanh nhân - almond millk , sữa hồ đào óc chó - walnut milk… Mỗi loại đều có ích lợi và hạn chế riêng.

Sữa thường dùng ở phương Tây là sữa nguyên chất không gạn bớt bơ, kem, chất béo (full fat) , sũa ít chất béo (low fat) hay sữa đã lấy hết bơ kem (skim milk), khiến dân Hoa Kỳ không còn có mấy lựa chọn để đổ vào chén ngũ cốc (cereals), món ăn điểm tâm thường nhật, Nhưng nay đã có nhiều thay thế sữa bò; sữa đậu nành ( đỗ tương), sữa cần sa (gai đầu, gai mèo - hemp - tên khoa học là cannabis sativa L. tên Pháp là chanvre indien, hình dáng cây, lá tương tự cây rau đay cùng họ thực vật, có nhiều giống trồng trọt làm ma túy khác nhau trên thế giới ) …, càng ngày càng nhiều thêm lên .

Mỗi loai sữa này đều có kẻ khen, ngưòi chê ở Hoa Kỳ. Người say mê cho sữa dê nhiều kem bơ. Kẻ khác thấy sữa hạnh nhân mùi hạch quả thơm ngon.Thế nhưng trên phương diện dinh dưỡng  không có sữa  nào có ưu điểm thắng lợi rõ rệt.

Sữa bò giàu protein nhưng có thể quá cao về chất béo bão hòa. Sữa cần sa cung cấp rất ít protein  nhưng lại giàu vài loại acid béo cần thiết cho cơ thể . Đối với vài loại sữa  thì di ứng là mối lo ngại chánh nên lựa chọn loại sữa dùng. Theo giáo sư dinh dưỡng Alexandra Kazaks, Viện Đại học Bastyr ở Kenmore, bang Washington có vài chục loại sữa khác biệt. Sau đây là lợi, hại trên phương diện dinh dưỡng của một số loại.

Sữa bò
Sữa bò đóng hộp chứa 150 calori một chén tách. khoảng 1/2 số calori này xuất phát từ chất béo. 8 g chất béo trong một tách sữa nguyên chất gồm luôn 5 g chất béo bão hòa, loại chất béo có thể làm tăng cholesterol - mỡ trong máu. Hội Tim Hoa Kỳ khuyến cáo giới hạn chỉ dùng khoảng 7 % hay ít hơn chất béo ở số calori mỗi ngày : Một người Hoa Kỳ trưỏng thành tiêu thụ 1 800 calori mỗi ngày sẽ uống nhiều hơn 1/3 số lượng này trong một cốc đựng 240 gram sữa nguyên chất.

Sữa đã gạn hết kem bơ hay sữa giảm bớt chất béo, cung cấp một số lượng protêin như nhau, không chứa các mức chất béo bão hòa hay mỡ máu cholesterol chứa trong sữa nguyên chất. Chúng cũng giữ lại tất cả calcium tìm thấy ở sữa nguyên chất, khoảng 300 mg, nghĩa là 1/3 nồng lượng tiêu thụ khuyến cáo mỗi ngày . Theo Viện Y Khoa, dân Mỹ trưỏng thành cần từ 1000 đến 1300 mg một ngày để xương có độ mạnh tối hảo. Sữa bò từ lâu đã được các nhà dinh dưỡng học đề cao như là một nguồn tốt đẹp cung cấp kim loại quan trọng này, cũng như sinh tố D cần thiết để hấp thu kim loại Nhưng theo phó giáo sư Larry Kushi, gíám đốc dịch tể học , ban khảo cứu Kaiser Permanente , miền Bắc Ca Li , thành phố Oakland, còn rất nhiều tranh cãi toàn thể lãnh vực. Vấn đề là tầm quan trọng của calcium như thế nào và sữa tính theo nguồn cung cấp calcium thật sự cho sức khỏe của xương.

Các nhà khoa học mỗi ngày càng đặt câu hỏi cho sự liên hệ vừa kể, sau khi nhiều nghiên cứu rộng rãi không tìm thấy chứng minh nối kết giữa tiêu thụ tăng thêm sữa với gia giảm hiểm nguy gãy xương, một dấu hiệu sức khỏe của xương. Một nghiên cứu trong 12 năm, trên 77 000 đàn bà do các nhà khảo cứu đại học Harvard đăng tải năm 1997, tìm thấy là đàn bà nào uống một ngày hai cốc sữa cũng có ngần ấy hiểm nguy gãy xương hông hay xương cánh tay như thể đàn bà uống một cốc hay ít hơn một tuần lễ. Một khảo sát năm 2003 trên sĩ số dân cư này cũng tìm ra là  dù cho uống sinh tố D làm giảm hiểm nguy gãy xương hông vào thời kỳ đàn bà hậu tắt kinh nhưng calcium cao và uống sữa không giảm bớt nguy hiểm tí nào cả.

Khoa học về liên quan giữa sữa bò và ung thư cũng rất mù mờ và các nhà khoa học đang cố tâm làm sáng tỏ vấn đề. Những nghiên cứu sỉ số dân cư đã chứng tỏ rõ rệt là ăn uống thêm sữa có thể làm gia giảm hiểm nguy ung thư kết tràng và trực tràng. Nhưng những nghiên cứu này cũng gợi ý rằng hiểm nguy bị ung thư tuyến tiền liệt lại có thể gia tăng khi tiêu thụ thêm sữa. Chứng cớ về ung thư vú,buồng trứng và màng nhầy tử cung cũng cho kết quả không rõ ràng Những nghiên cứu thực hiện ngày nay cũng chưa chứng minh được sự liên quan giữa tiêu thụ sữa và ung thư phái nữ hơn là các nghiên cứu cách đây mấy chục năm. Vài nhà chuyên môn dinh dưỡng nghĩ rằng khác biệt có thể nối kết với thủ tục công nghệ đã tăng gia những mức độ hormone estrogen trong sữa bò.Ngoài ra còn vấn đề dị ứng sữa bò, một phản ứng hệ thống miễn nhiễm với nhiều loại nước sữa hay những protêin khác trong sữa bò. Khoảng 2.5% trẻ con Hoa Kỳ dị ứng sữa bò năm đầu mới sinh, theo Viện Y tế Quốc Gia Hoa Kỳ và 80% không bị dị ứng nữa khi khôn lớn.

Một số người không hạp với lactose, nghĩa là không có khả năng tiêu hóa chất đường này trong sữa gây ra ợ hơi, sưng húp và tiêu chảy do thiếu lactase, một enzym cần thiết phân hũy đường lactose trong sữa. Điều này thường xãy ra hơn là dị ứng sữa. Theo Scott Sicherer , giáo sư khoa nhi tại Viện Dị ứng Thực phẩm Jaffe, Trường Y khoa Mount Sinai ở New York , đồng tác giả sách xuất bản năm 2009 “The Complete Idiot’s Guide to Dairy- Free Eating- Hướng dẫn hoàn toàn ngu si cách ăn uống không có đồ sữa “ cơ thể chúng ta không được làm ra để uống cái ngữ này.

Sữa dê

Dân Hoa Kỳ thích uống sữa dê làm họ có vẽ lạc điệu. Sữa dê là sữa phổ biến hơn trên thế giới . Hoa Kỳ đã bắt đầu thích uống nhiều sữa dê hơn.Tracy Darrimon, giám đốc thị trường cho hãng Turlock, sản xuất sữa dê tại Meyenberg bang Ca Li, Hoa Kỳ, một trong những hãng đứng đầu cung ứng sữa dê ở Hoa Kỳ cho biết trong bốn năm qua, hãng đã sản xuất tăng hơn 30% hầu đuổi kịp yêu cầu. Dân lựa chọn sữa dê vì họ cho rằng sữa dê ít làm dị ứng, dễ tiêu hóa và lành hơn sữa bò. Vài nhận thức này có thể sai lầm vì  sữa dê cũng  như sữa bò đều phát xuất từ loài động vật có vú. Theo Kushi thuộc Kaiser, trong dài hạn, sữa dê cũng có những ảnh hưởng tương tự sữa bò.

Ai muốn tránh chất béo bão hòa và cholesterol nên tránh uống sữa dê nguyên chất vì sữa dê có nhiều chất béo bão hòa hơn sữa bò, mức cholesterol tương tự, mức chất béo toàn phần và calori cao hơn . Sữa dê cũng như sữa bò chứa lactose dù mức độ có thấp hơn đôi chút, nhưng không đủ làm cách biệt cho ai đó không chịu đựng nổi lactose, như lời Kazaks thuộc Bastyr. Ở Âu Châu, nơi dân gian uống sữa dê thông thường hơn ở Hoa Kỳ, có rất ít nghiên cứu gợi ý rằng sữa dê ít gây dị ứng hơn sữa bò . Nhưng bác sĩ dị ứng học Julie McCairn ở Ohio, phát ngôn viên cho Hàn Lâm Viện Hoa Kỳ về Dị ứng, Suyễn và Miễn nhiễm học, nghi ngờ rằng đó là sự thật . Bà nói là những protêin khởi động dị ứng với sữa bò cũng rất giống những protêin ở sữa dê. Hơn 90% những ai dị ứng sữa bò cũng dị ứng sữa dê. Cicherer chêm thêm: "Nếu ai dị ứng sữa bò, tôi nói với họ là đừng uống mọi lọại sữa động vật có vú"

Sữa đậu nành

Sữa đậu nành có mức tương đương các chất dinh dưỡng chính và calcium , protêin , sinh tố A , sinh tố D và potassium   như sữa dê, sữa bò. Lý do vì đậu nành chứa calcium, protein và potassium và sữa đậu nành đã được bổ sung thêm các chất dinh dưỡng khác cho sánh ngang được sữa bò. Sữa đậu nành thiếu cholesterol và mức chất béo bão hòa và toàn phần thấp làm cho ai muốn cải thiện tim lành mạnh hơn lựa chọn phổ thông hơn, theo Stacey Krawczyk, nhà khảo cứu chế độ ăn uống kiêng cử của Phòng Thí nghiệm Quốc gia Hoa Kỳ Khảo cứu Đậu nành, đại học Illinois ở Urbana - Cham paign. Mười năm qua, các thực phẩm đậu nành đã được phép mang tuyên bố FDA chấp thuận là một loại thực phẩm ăn kiêng có chất béo thấp, ít cholesterol, chứa 25 gram protêin đậu nành một ngày, có khả năng làm giảm hiểm nguy đau bệnh tim.

Đậu nành còn một lợi ích khác: những năm gần đây, nhiều nghiên cứu trên dân cư rộng lớn đã gợi ý là tiêu thụ đậu nành có thể liên kết với ít đau ung thư hơn, kể cả ung thư tuyến tiền liệt, đường ruột thẳng - kết tràng và ung thư vú. Nhưng liên hệ giữa tiêu thụ đậu nành và ung thư vẫn chưa rõ rệt, phần lớn vì lý do đa số nghiên cứu tụ điểm trên dân cư châu Á , nơi tiêu thụ những sản phẩm đậu nành toàn vẹn như đậu hủ, tempeh (tàu hủ kiểu Nhật, lên men bằng nấm- khuẩn rhizopus ) hay adamane ( đậu nành non còn cả vỏ ?) trong phần lớn khẩu phần ăn. Nghiên cứu trên dân cư Hoa Kỳ và Châu Âu không lặp lại được những khám phá này vì dân Hoa Kỳ và Châu Âu tiêu thụ ít đậu nành hơn , theo lời Kushi . Ảnh hưởng bảo vệ, chống lại ung thư, nếu xảy ra, có thể xem ít nhất là phần nào do các hợp chất tương tự estrogen của đậu nành có khả năng cạnh tranh với estrogen con người trong thân thể, ngăn cản mau lẹ việc làm tế bào nẩy nở tràn lan, có thể kích động ung thư . Liên kết giữa tiêu thụ đậu nành và ung thư có thể đảo ngược ở đàn bà sau thời tắt kinh , khi những mức estrogen thiên nhiên giảm nhanh. Theo Kushi, chứng cớ vẫn chưa rõ ràng.

Đậu nành có thể là một thay thế tốt cho sữa bò đối với những ai bị dị ứng sữa bò . Dị ứng đậu nành ảnh hưởng đến 45% trẻ em Hoa Kỳ, thông thường hơn mọi dị ứng thực phẩm khác, nhưng ít hơn dị ứng sữa bò . Dị ứng sữa đậu nành thường mất đi  khi khôn lớn dần.Theo lời McCairn, ai bị dị ứng sữa bò cũng có thể bị dị ứng các thực phẩm khác ; khác biệt về protêin của hai loại sữa có nghĩa là dị ứng cho một loại không đương nhiên chuyển dịch thành dị ứng loại kia. Sữa đậu nành cũng không có lactose, thế cho nên ai không chịu đựng được lactose thi dễ tiêu sữa đậu nành hơn.

Khuyết điểm của sữa đậu nành là hột  đậu nành có vị đắng bẳm sinh thường được chế biến, làm ngọt để che vị đắng , theo Kantha Shelke, một nhà hóa học thực phẩm của hãng Các chất làm ngọt thường cao trong các thành phần sửa đậu nành do đã thêm đường và calori. Dẫu vậy, với khoảng 5 g đường trong một tách sữa đậu nành thì cũng ít đường hơn là 12 g đường trong một tách sữa bò. ( lưu ý là sữa đậu nành không làm ngọt chứa khoảng 1 g đường ) . Sữa đậu nành cũng có những thách thức tiêu hóa cho riêng mình. . Sữa này chứa những mức cao về oligo saccharides, carbohydrats , thân thể chúng ta khó làm tan vỡ, khiến cho nhiều người bị đầy hơi.

Sữa hạnh nhân

Sam Cunningham, một nhà khoa học thực phẩm độc lập và là một cố vấn chuyên về hạch quả, người đã giúp phát triển sữa hạnh nhân cho các nhà trồng trọt Blue Diamond Growers tại thủ phủ Ca Li Sacramento, khi còn là nhân viên chế biến hạnh nhân những năm 1990,. Ôngnói: "Với sữa hạnh nhân cần biết những gì bạn không có được hơn là cái gì bạn làm ra. Như sữa đậu nành, sữa hạnh nhân chứa zero cholesterol Sữa này cũng không có chất béo bão hòa , như vậy tốt cho ai muốn có một lựa chọn lành mạnh hay có hiểm nguy mặc bệnh tim. Sữa hạnh nhân cũng không chứa lactose cho nên ai không chịu đựng nổi lactose, là một lựa chon thích nghi. Và sữa hạnh nhân cũng ít calori và chất béo toàn phần so với sữa đậu nành: một cốc chỉ chứa 60 calori và 2.5 g chất béo so với các con số 100 g calori và 4 g chất béo ở sữa đậu nành. Nhưng dù rằng hạnh nhân trong số các hạch quả là một nguồn gốc tốt về calcium và protêin, các mức calcium và protein sữa hạnh nhân cũng không sánh được các mức này ở sữa bò, sữa dê hay sữa đậu nành. Một cốc sữa hạnh nhân chỉ cung cấp 1 gram protêin. Vài nhãn hiệu cung cấp đến 20% nông lượng calcium khuyến cáo hàng ngày  nhưng các nhãn hiệu khác lại không cung cấp tí nào cả. Hạnh nhân cũng là nguồn gốc tốt đẹp cho sắt , riboflavin , sinh tố E và vài loại acid béo cần thiết. Một tách đầy hạch quả chứa hơn 11 g chất béo omega-6 ( nhưng rất ít omega-3 )."

Những năm gần đây, nhiều nghiên cứu gợi ý một liên kết giữa tiêu thụ hạch quả và mức cholesterol trong máu thấp hơn và làm giảm hiểm nguy đau tim. Từ năm 2003 , Cơ Quan FDA đã chấp thuận cho hạnh nhân mang tuyên bố là ăn khoảng 45 g hạch quả một ngày là một phần chế độ ăn uống ít chất béo bão hòa, ít cholesterol và có khả năng gỉãm bệnh tim .

Tuy nhiên hạch quả là một đằng và đằng khác là sữa hạnh nhân. Phân số sữa hạnh nhân, thật sự là những giống hạnh nhân trộn lẫn nhau tế nhị, biến thiên nhiều giữa các sản phẩm và có thể chỉ là tối thiểu , theo lời Kazaks . Ở nhiều loại sữa hạnh nhân bán ở thị trường, hạnh nhân chỉ là thành phần thứ hai hay thứ ba, sau nước và các chất làm ngọt. ( điều này cũng đúng với nhiều loại sữa đậu nành). Vì vậty, dù cho hạnh nhân chứa sinh tố E và omega-6 cao, một cốc sữa hạnh nhân không chứa tí nào sinh tố cả và chứa từ 300 đến 600 milligram omega- 6 mà thôi.

Sữa hạnh nhân là một thay thế tốt cho những ai dị ứng sữa bò và sữa đậu nành. theo Jaffe Scherer, nhưng hạnh nhân đặt ra nhừng cơ hội gây di ứng của chính mình Dị ứng với hạch quả cây cối gồm luôn cả hạnh nhân, là một trong những dị ứng đầu hạng cho dân Hoa Kỳ ; 0.2 % trẻ em mắc phải dị ứng này . Dị ứng sữa bò và sữa đậu nành có thể mất đi khi khôn lớn, nhưng dị ứng hạch quả luôn luôn tồn tại .

Sữa cơm gạo ( cháo)

Cũng như sữa hạnh nhân, sữa cơm gạo (rice milk -cháo) có ưu điểm là không có cholesterol và chất béo bão hòa, cũng như không có lactose. Người dị ứng với gạo rất ít. Thực  tế tại Hoa Kỳ những nhà chế biến cháo gạo thường đề cao sản phẩm của họ là an toàn cho bất kỳ ai bị dị ứng với sữa bò , sữa dê, sữa đậu nành , nước ép trái cây hạch quả, cũng như không chịu đựng nổi lactose và những chất ức chế dinh dưỡng có ở lúa mì và các ngũ cốc khác nhưng không hiện diện trong cháo gạo.

Sữa cơm gạo cũng như sữa đậu nành, sữa hạnh nhân, chứa hầu hết calcium, sinh tố A, D... tương tự  (dù ít hơn) sữa bò. Sữa cơm gạo chứa ít protein nhưng nhiều calori hơn sữa hạnh nhân hay sữa đậu nành. Lượng sinh tố E cũng cao hơn sữa bò, sữa dê, sữa đậu nành  nhưng không sánh ngang được với vài loại sữa hạnh nhân.. Một đặc điểm khác của sữa cơm gạo là không có mùi vi để che dấu mùi vị các chất làm ngọt. Theo Shelke của hảng Corvus Blue , đây là một sản phẩm mùi vị dịu dàng .

Sữa cần sa

Trong số các loại sữa nguồn gốc thực vật, sữa cần sa thật là độc đáo, không phải duy nhất chỉ vì chế tạo từ cây cannabis tên khoa học của cần sa- marijuana, một loại ma túy cấm trồng ở Hoa Kỳ. Hai thập niên 1960 và 1970 , đồng bằng sông Cửu Long ở những vùng chuyên trồng cây đay lấy sợi dệt bao, đã trồng cây cần sa cung cấp bất hợp pháp cho lính Mỹ tham chiến, nhưng nông dân Việt Nam đều biết tai hại của cần sa mà họ gọi là “cần sa là cha thuốc phiện“. Hinh như trên thế giới chỉ có Hà Lan là cho phép hút thuốc lá cần sa tự do và Canada ( ? ) cho trồng tự do mà thôi. Sữa cần sa làm từ hột cây cần sa. Hột và sợi cây cần sa chỉ chứa các dấu vết chất ma túy là tetrahydrocannabinol hay THC . Nhưng lá và ngọn cây đầy hoa chứa nhiều THC . Trồng cây cần sa là bất hợp pháp ở Hoa Kỳ, trừ một lúc được thí nghiệm tại Ha Uy Di, vào thập niên 1950 . Nhưng theo báo Los Angeles Times thì ngành trồng lậu cây cần sa ở Ha Uy Di có lúc đã là cây trồng ước lượng có lợi tức tổng cộng (bất hợp pháp) lớn nhất. Sữa cần sa (hemp milk) mới được phép bày bán năm 2007 (?), dùng hột cần sa sản xuất ở Canada. Phần lớn các nhà chế tạo sữa cần sa đều ca tụng những ảnh hưởng trên sức khỏe của các chất ngoài THC.
`
Một cốc sữa cần sa chứa một số lượng calori tương đương với sữa đậu nành  nhưng chỉ có 1/3 đến phân nữa protêin và nhiều chất béo hơn chừng 5 đến 6 g .. Tuy nhiên đa số chất béo ở sữa cần sa là các acid béo cần thiết omega- 3 và omega - 6 , then chốt cho chức năng hệ thống thần kinh và da, tóc lành mạnh. Vài loại chất béo omega-3 và omega-6 dường như làm giảm viêm sưng và hạ thấp mức lipid trong máu. Các dầu thực vật điển hình chứa nhiều chất béo omega-6 tương đối với các chất omega-3 và cây cần sa cũng không ngoại lệ này . Một tách sữa cần sa (nhắc lại là sữa cần sa làm từ hột nhưng cũng chứa một vài phần võ quả) thường cung cấp khoảng 1 g omega- 3 và 3- 4 gomega-6.  Sữa cần sa là một nguồn gốc lợi ích cho dân Hoa Kỳ, vì chế độ ăn uống Hoa Kỳ điển hình cung cấp rất ít các chất béo omega- 3 và quá nhiều omega- 6. Thực tế, vài chuyên viên dinh dưỡng khuyến cáo tỷ suất omega- 3 trên omega- 6 giữa 1:1 và 1:3 , tỉ suất này xảy ra thiên nhiên ở sữa cần sa. Nhưng câu chuyện có lẽ phức tạp hơn thế. Chưa rõ ràng minh bạch là chất béo omega- 3 chủ trì ở cần sa là acid alpha linolêic (ALA ) có lợi cho tim. Như thể các chất béo omega - 3 tìm thấy nhiều trong dầu cá khổng ( tên gọi vắn tắt là EPA và DHA ), theo William Harris , giám đốc Trung tâm Khảo cứu Y tế Tim Mạch, Viện Đại học South Dakota.

Sữa cần sa ũng như sửa đậu nành ít chất béo bão hòa và không chứa cholesterol. Sữa cần sa cũng không có lactose. Dị ứng với sữa cần sa rất ít xảy ra. Theo Christina Volgyesi , phó chủ tịch thị trường của hãng Living Harvest Food , bang Oregon, thành phố Portland, nói rằng sản xuất sữa cần sa làm bằng loại giống cannabis không chứa tí nào chất ma túy làm hư trí não. khác hẳn các loại marijuana chứa chất ma túy.

Sữa cần sa chứa nhiều chất dinh dưỡng như đã tìm thấy ở sữa bò (gồm calcium, sinh tố A và sinh tố D) vì lẽ đã được bổ sung- fortified. Thật sự, vài nhãn hiệu cung cấp từ 40% đến 50 % nồng lượng khuyến cáo hằng ngày về calcium, sánh với 30% của sữa bò. Trên phương diện dinh dưỡng các hột cần sa tương đương với hột dầu lanh (flax seeds) những năm gần đây đã được ưa chuộng làm nguồn cung cấp các acids béo cần thiết. Thế nhưng không phải tất cả mọi loại hột giàu chất béo đều có thể thay sữa bò và hợp khẩu vị. Theo Shelke, sữa hột dầu lanh màu nâu đậm ít ưa chuộng, trừ sữa sô cô la.

(Bài này phần lớn chiếu theo bài báo 19 tháng 10 năm 2009, nhật báo Los Angeles Times) .

CẬP NHẬT HIỂU BIẾT VỀ SỬ DỤNG KIM LOẠI, ĐẤT HIẾM

GS Tôn Thất Trình

Chúng tôi đã thảo luận sơ qua (bài ngày 22 tháng 6 năm 2009) về các kim loại cần thiết (không phải chỉ có sắt, bô xít, chì, kẽm, đồng… cho công nghệ cận đai trên thế giới và tại Việt Nam như tantalium, palladium, platinum và đặc biệt là indium thường xen lẫn ở các quặng mỏ chì- kẽm như ở Chợ Điền, Lăng Hít, Tú Lệ…, kể cả kim loại đất hiếm, nước ta may mắn có trữ lương khá nhiều. Nay xin bổ sung thêm đôi chút về những xử dụng kim loại đất hiếm (rare- earth metals) ở một loạt sản phẩm công nghệ cao kỹ thuật quân sự, cũng như ở vài kỹ thuật “xanh" then chốt như xe hơi lai (hybrids cars).

Việt Nam cũng có những vùng mỏ quặng kim loại đất hiếm khá lớn tuy không nhiều như Trung Quốc. Từ năm 1956 đã phát hiện các mỏ đất hiếm ở Phong Thổ (Lai Châu). Giữa những năm 1990, trữ lượng các mỏ Nậm Sa, Đông Pao ước lượng trên 9 triệu tấn tổng oxyd đất hiếm, với hàm lượng oxyd đất hiếm trong quặng trung bình đạt 4-5 %, các thân quặng giàu đạt tới 10- 30%. Tiếp theo cũng phát hiện quặng đất hiếm ở các vùng như Yên Phú (Yên Bái), Mường Hum (Lào Cai), Quỳ Hợp ( Nghệ An) Mới đây ở vùng đồi núi Quảng Nam - Kon Tum, kể cả quặng uranium (đâu gần mỏ than đá Nông Sơn ? ). Và biết đâu mai hậu sẽ tìm ra nhiều mỏ quặng kim loại đất hiếm khác Việt Nam có thể chung sức khai thác ở các vùng Trường Sơn Tây- trung hạ lưu sông Mê Kông , kế cận Việt Nam tại Lào, Cam Bốt (?).

Năm 2009 , Hoa Kỳ đã khai thác lại quặng mỏ đất hiếm ở Mountain Pass, đóng cửa năm 2002 vì băn khoăn ô nhiễm môi sinh và cạnh tranh hạ giá thành đất hiếm của Trung Quốc, tuy rằng chế biến quặng vẫn còn tiếp tục. Mỏ này nằm trên con đường liên bang số 15 khi đến gần thành phố tiêu khiển trứ danh thế giới Las Vegas, tại sa mạc Mojave Desert, thuộc bang California. Mỏ Mountain Pass rộng 500m, đáng kinh ngạc cho những ai không trong nghề khai thác quặng mỏ, nhưng bé nhỏ so với các mỏ rộng gần 2000 m quanh thế giới ở những vùng khai thác đồng, vàng và các kim loại khác. Không có máy ủi, cào đất chạy ầm ỉ trên khu mỏ này, vì đa số đã bị bán đi khi mỏ đóng cửa. Chỉ có một máy bơm nhỏ nổi lên trên mặt nước lợ- màu xanh lục, dưới đó chừng 100m. Công ty Molycorp Minerals căn cứ ở tiểu bang Colorado hy vọng sẽ xậy dựng một dây chuyền hội nhập, bắt đầu bằng khai thác quặng và chấm dứt bằng sản phẩm sẵn sàng bán ra thị trường.

Mỏ này do các nhà thám hiểm thăm dò uranium phát hiện ra vào thập niên 1940, chứa một loạt đất hiếm gồm cerium và lanthanium, nồng lượng gần gấp đôi nồng lượng mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới là mỏ Bayan Obo ở Trung Quốc. Hoa Kỳ khai thác lại mỏ này vì lo ngại Trung Quốc sẽ cấm xuất khẩu vài kim loại đất hiếm quý hiếm hơn và giới hạn lớn hơn xuất khẩu các kim loại đất hiếm khác. Hiện nay Trung Quốc hầu như là quốc gia độc chiếm sản xuất kim loại đất hiếm trên thế giới và duy trì tình trạng này ít nhất là hai năm nữa. Molycotrp hy vọng sẽ đạt mức sản xuất sản phẩm đất hiếm là 20 000 tấn/ năm từ năm 2012, chiếm khoảng 20% yêu cầu thế giới năm 2008 là 124 000 tấn .Hiện nay ba nước khác ngoài Trung Quốc là Canada , Brazil và Úc cũng đang cố tâm phát triển khai thác quặng kim loại đất hiếm. Thế giới e sơ Trung Quốc độc quyền về lĩnh vực này. Cho nên năm 2009 , một hãng khai thác quặng đất hiếm Trung Quốc đã phải rút lui chung sức khai thác với hãng Lynas Corp., Úc Châu, khi chánh phủ Úc phản kháng đàm phán này.

Những kim loại quý như samarium và neodymium rất được tán thưởng nhờ các đặc tính hóa học cần thiết cho một số công dụng công nghệ và quân sự , kể luôn cả làm bóng láng gương (polishing glass), lọc dầu lửa và chế tạo những hệ thống hướng dẫn hỏa tiễn . Chúng cũng đóng một vai trò khẩn thiết cho việc phát triền những kỹ thuật xanh như xe hơi lai , tua bin gió và bóng đèn huỳnh quang dày đặc (compact fluorescent lightbulbs) . Các nam châm kháng nhiệt  (heat resistant magnets) làm bằng hợp kim đất hiếm là then chốt cho động cơ Toyota Prius. Chẳng hạn. lanthanium , một trong những đất hiếm phong phú nhất tại vùng mỏ Mountain Psass, đã được sử dụng chế tạo bình điện, ắc quy xe ô tô (nickel- metal hydride battery). Những đại công ty như Toyota Motor Corp, những hãng xài lớn đất hiếm như Hirachi Ltd, đều tìm cách gia giảm phụ thuộc vào xuất khẩu đất hiếm Trung Quôc. Cách đây vài năm, Trung Quốc xuất khẩu 50% sản xuất đất hiếm của mình. Năm 2009 , chỉ còn xuất khẩu 25% . Nằm 2015 sẽ không xuất khẩu nữa, xuống thành con số zero, vì yêu cầu trong nước tăng mạnh. Các hãng Nhật xử dụng những số lượng kim loại đất hiếm nhỏ hơn, tái sử dụng chúng, thử nghiệm những vật liệu thay thế, tìm kiếm những nguồn cung cấp mới.

Thực tế thì đa số kim loại đất hiếm không phải quá hiếm như tưởng tượng. Theo Thomas Monecke, giáo sư địa chất học Trường Mỏ Địa Chất School of Mines Colorado, kim loại đất hiếm thông thường nhất là cerium lại còn nhiều hơn cả đồng nữa đó. Hai kim loại đất hiếm quý hiếm nhất là thulium và lutetium thông thường 200 lần hơn cả vàng nữa . Nhưng khác với than đá, sắt và những kim loại ích lợi, chúng rất khó phân lìa, tách rời và chỉ khai thác có lợi khi chúng ở thể quặng nồng lượng cao đặc. Như ở mỏ Bayan Obo, Trung Quốc và ở những đất sét trầm tích miền Nam Trung Quốc. Muontain Pass là một nơi khác nồng lượng quặng lớn, dày đặc, biết được ttên thế giới Các chủ nhân mới mỏ Muontain Pass, đang tham vọng lớn bơm hàng chục triệu lít nước từ đáy mỏ lộ thiên này để khai thác quặng giữa năm 2011. Molycorp muốn thiết kế những tiến trình trích chiết kim loại đất hiếm tiên tiến, để có độ thuần chất như ở Trung Quốc và giá thành còn hạ hơn nừa, Hãng còn dự tính tìm kiếm liên doanh để sản xuất các nam châm đất hiếm của hãng. Hiện nay Trung Quốc là nhà sản xuất then chốt nam châm đất hiếm. Tổng số đầu tư của Molycorp sẽ từ 100 đến 400 triệu đô la Mỹ.

Dùng bản email do giáo sư gửi
có biên tập một chút lỗi hỏi ngã
theo góp ý của quý bạn đọc (HK)

Thứ Hai, 2 tháng 11, 2009

Đường đời tấp nập

DAYVAHOC. Dạ Ngân. Ai rồi cũng sẽ có lúc rủi ro hay lóng ngóng như vậy. Bỗng nghe thấy một mùi thơm sát bên và một giọng nói trai trẻ vô cùng lễ phép: “Để cháu dựng xe giúp còn cô lượm kỹ các thứ cho vô giỏ đi. Không sao đâu, ổn rồi, đi tiếp đi cô!” Nhận lại chiếc xe đã được nổ máy giúp, thế là lập cập qua đường, không kịp nhìn lấy lần nào người ơn ấy. Vậy mà nhớ, nhớ mãi mùi thơm và giọng nói, tất cả là một mùi thơm của lòng tốt, của văn minh, của hiếm.

Đường phố mỗi ngày một náo loạn mà thời gian thì không làm cho mình trẻ ra và nhanh nhẹn hơn được. Mỗi khi ra đường đều mang theo tâm trạng đề phòng đến mức lẩn thẩn: rủi mình tụt huyết áp dọc đường thì sao; rủi mưa ngập bánh xe không lui không tiến được thì sao; rủi mũ bảo hiểm tưởng xịn mà vẫn là hàng dỏm thì sao. Vân vân và vân vân. Bạn bè rủ rê, nhận lời xong liền thấy ngại đường xá nên hay tìm cách khất lại; có việc phải đi hai người thì cứ muốn kéo chồng nhảy xe buýt cho an toàn. Hình như chỉ có nước mình và một vài nước nữa mới cả quyết rằng xe máy là cứu cánh của nền kinh tế. Sao người Tàu họ không cần xe máy mà kinh tế họ vẫn cất cánh được, hay là họ giàu lên một phần nhờ sản xuất nhiều loại xe kém cỏi để bán cho dân Việt vốn xem xe máy là tài sản, là đẳng cấp?

Đang chuẩn bị rẽ sang con đường ở tay trái nhưng hớt hãi thế nào, chiếc xe năm mươi phân khối bỗng ngã ngang một cách thảm hại. Giữa đường, ngay trên vạch vôi phân cách. Mất tập trung một tí là nếm mùi ngay. Người người phóng ào qua như dòng nước lũ hung tợn. Những cái nhìn ác ý, những câu đay nghiến hả hê và những tiếng kèn chói tai như quát. Túi xách máng trên ghi đông văng ra, túi áo mưa trên giỏ xe văng ra, yên xe bật lên tung toé chiếc giẻ lau dành cho những khi mưa gió. Xấu hổ, lọng cọng, run rẩy và cả căm giận sự vô cảm của người đi đường. Ai rồi cũng sẽ có lúc rủi ro hay lóng ngóng như vậy. Bỗng nghe thấy một mùi thơm sát bên và một giọng nói trai trẻ vô cùng lễ phép: “Để cháu dựng xe giúp còn cô lượm kỹ các thứ cho vô giỏ đi. Không sao đâu, ổn rồi, đi tiếp đi cô!” Nhận lại chiếc xe đã được nổ máy giúp, thế là lập cập qua đường, không kịp nhìn lấy lần nào người ơn ấy. Vậy mà nhớ, nhớ mãi mùi thơm và giọng nói, tất cả là một mùi thơm của lòng tốt, của văn minh, của hiếm.

Lại nhớ một trận mưa đá vào ngày 20 tháng 11 năm đó ở Hà Nội. Mưa đổ xuống rầm rập trong lúc còn đang chọn một bó hoa thật ưng ý cho thầy Phạm Vĩnh Cư, vị thầy nổi tiếng cầu toàn thẩm mỹ. Mấy cô hàng hoa kéo khách vào sát phía trong, ai cũng tuyệt vọng vì trận mưa quỷ quái đã tàn phá không khí Ngày nhà giáo của thu đô. Quả nhiên, có bảo bọc cách nào thì hoa vẫn dập, người vẫn ướt và nước đã chiếm lĩnh hết đường xá, không hy vọng gì cục cựa bằng xe máy được nữa. Đành dắt xe đi để các cô hàng hoa còn than khóc cho vốn liếng của họ nhưng đi đâu bây giờ? Ô tô nằm xếp hàng la liệt trên đường Láng, vỉa hè dậy tiếng xe máy rống như thể lũ heo bị chọc tiết. Cuối cùng chiếc xe năm mươi phân khối nghèo khó cũng phải nằm đường ở một nơi không có ai thân thích để gửi tạm cả. Đang dở mếu dở cười thì một trong ba chú thanh niên đang ngồi xổm trong một căn phố trống nói vói ra: “Cô ơi, chiếc Chaly cúc cu này bất mãn rồi, để bọn cháu trông giúp qua đêm cho, mai cô ra lấy?” Được lời như cởi tấm lòng, còn được ba chú nhỏ kéo xe lên thềm nhà giúp nữa. Chiếc xe bèo không là đằng cấp như những chiếc tay ga thì cũng là tài sản và phương tiện chứ. Hình như đọc được vẻ phân vân của mình, một cậu có tuổi nhất bảo: “Cô đưa giấy viết ra cháu sẽ viết một tờ cam đoan là có giữ hộ cô chiếc xe máy mang biển số này này, được chưa?” Quá được chứ còn gì nữa. Người ơn lấy chứng minh thư ra trao để làm tin nhưng chữ viết trên tờ biên nhận cho thấy trình độ học vấn chắc cỡ lớp 2 mà thôi. Lòng băn khoăn mãi, không có cách nào để tin tưởng những người này một cách tự nhiên, đơn giản hơn sao? Đi bộ trong nước ngập về đến nhà đã khó, chăn êm nệm ấm mà giấc ngủ còn khó hơn. Nhớ mãi những chú em nông dân thợ sơn ưa ngồi xổm ấy, họ có tên trong chứng minh thư đây nhưng chắc gì mình sẽ nhớ được và sẽ có ngày gặp lại? Nhưng mà nhớ, nhớ mãi hương vị của một buổi tối tơi bời và nhớ mãi sự vô tư của những người xa lạ vào lúc con người hoang mang, ít kỳ vọng nhất.

Lại nhớ một người không kịp biết tên đã bế mình chạy đi tìm bệnh viện khi bỗng dưng căn bệnh tụt huyết áp giở chứng khiến phải té xỉu ở một thị trấn xa xôi. Nhớ một bữa ăn sông nước trên một chiếc ghe chở mía đi nhờ trong những ngày hăm hở rông dài để được trải nghiệm. Và mới năm ngoái đây thôi, ở sân bay của thành phố San Francisco, một viên cảnh sát Mỹ đã cầm lên từ hành lý mình mấy tuýp kem mỹ phẩm rồi hỏi hỏi lớn: “Xin lỗi, ở đây có ai biết tiếng Việt không?”. Trong lúc mình tuyệt vọng giữa không khí kiểm soát an ninh căng thẳng, giữa một biển người xa lạ như mình đang bơi giữa đại dương thì một cô gái nhỏ nhắn như một nàng tiên xuất hiện. Cô chạy tới hổn hển: “Cô ơi, sếp đây giải thích là dù hàng còn tem siêu thị nhưng nó sẽ bị tịch thu vì nó quá to so với trọng lượng qui định. Họ cẩn thận với hoá chất khủng bố ấy mà”. Lần này thì đã có thời gian để ngắm một cô gái đang phải tha hương kiếm sống ở sân bay xứ người. Nhớ, nghĩ bụng là sẽ nhớ mãi giây phút này, nhớ sự lịch thiệp của viên cảnh sát tận tuỵ chuyên nghiệp, và dĩ nhiên, là nhớ một cô gái bé nhỏ ân cần không lợi lộc gì trong việc giúp đỡ này cả.

Ai cũng còn le lói một chút lòng tốt trong người nhưng không phải lúc nào nó cũng được thêm dầu để sáng lên. Và dù không phải lúc nào ta cũng được nhìn thấy ngọn lửa ấy khi hoạn nạn, nhưng nếu ta bình tâm tin thì sớm muộn gì cũng có một bàn tay ở đâu đó chìa ra đúng vào lúc ta cam go nhất, chắc chắn là như vậy.

Dạ Ngân
(Phụ Nữ TPHCM 1/11/09)
Nguồn http://sites.google.com/site/vanhocfamily/dhuong-doi-tap-nap